چاوپێكەوتن لەگەڵ گۆڤاری ستاندەر - ماڵپەڕى دکتۆر عبداللطیف أحمد مصطفی
سەرەکی    »    چاوپێکەوتنەکان    »    چاوپێكەوتن لەگەڵ گۆڤاری ستاندەر

چاوپێكەوتن لەگەڵ گۆڤاری ستاندەر
 
 

لەم چاوپێكەوتنەی گۆڤاری ستاندەردا بەڕێز دكتۆر عبداللطیف چەند پرسیاریكی ئاڕاستە كرا سەبارەت بە مەنهەجی سەلەف و سەلەفیەكان، بەڕێزیان وەڵامی سەرجەمیانی دایەوە، لەوانەش:
- چۆن پێناسەی وەهابیەت دەكەیت؟
- سەلەفیەكان كێن، پێناسەی ئەوان بۆ بیدعە چیە و بیروڕای ئەوان بەرامبەر حیزبە ئیسلامیەكان و دەسەڵات چۆنە؟ وە چۆن دەبێت بانگەواز بۆ ئیسلام بكرێت؟
- تۆ وەك یەكەم كەسایەتی سەلەفی چۆن پێناسەی سەلەفیەت دەكەیت؟
- ئایا ئەو فەرمودەیەی پێغەمبەر صلى الله عليه وسلم كە دەفەرموێت ئوممەتەكەم دەبێت بە (٧٣) فیرقە، ئایا ئەو فیرقانە لە ڕووی فكریەوە دەبن بە (٧٣) فیرقەكە، واتا ئەو فیرقانە ئەوانە نین كە لە كرۆك و بنەماكان لادەدەن؟

پرسیار: تۆ وەك یەكەم كەسایەتی سەلەفی چۆن پێناسەی سەلەفیەت دەكەیت؟
مامۆستا عبداللطیف: لەناو سەلەفیەتدا یەكەم كەسایەتی و دووەم كەسایەتی بوونی نیە، گەر ئێمە وەك مامۆستایەكی سەلەفی پێناسەی سەلەفی بكەین، سەلەفی لە زمای عەرەبیدا بە مانای پێشین دێت، واتا ئەو موسڵمانانەی پێش ئێمە مەنهەجیان چۆن بووە و دینداریان چۆن بووە، ئێمەش وەكو ئەوان دینداری بكەین، سەلەف و پێشینی ئێمەش لە دیندا پێغەمبەر صلى الله عليه وسلم و هاوەڵانی بەڕێزی ئەون، ئەوانە لەگەڵ پێغەمبەردا ژیاون و ئاگاداری وەحی بوون، پاشان تابیعین دێن كە ئەوانیش ئیسلامەتیان لە صەحابەكانەوە وەرگرتوە، بەم شێوەیە ئەم سێ‌ سەدە بە باشترین سەدەكان دادەنرێن بۆ ئیسلام. هەروەك پێغەمەر لە فەرموودەیەكدا ئیشارەتی بەوە داوە كە خەڵكانی ئەم سێ‌ سەردەمە باشترین خەڵكانێك بوون لە ئیسلامدا، كە ئەم سێ‌ سەدەیەش بە چەرخی زێڕین دادەنرێن لە ئیسلامدا و وەك خۆی تێیگەیشتون و كاریان پێ‌ كردووە، هەركەسێكیش لەدوای ئەو سێ‌ سەدەیە ئیسلامەتی وەك خەڵكانی ئەو سێ‌ سەدەیە كرد ئەوە ئیسلامەتی ئەو كەسە تەواوە، ئەمەش بە بەڵگەی ئایەت و حەدیسە. خودای گەورە دەفەرموێت: {وَالسَّابِقُونَ الْأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ وَالْأَنْصَارِ وَالَّذِينَ اتَّبَعُوهُمْ بِإِحْسَانٍ} الآیة [التوبة: ١٠٠]. خودای گەورە دەفەرموێت لەو پێشینە چاكانە كە صەحابە كۆچكەرەكان و پشتیوانەكان بوون ئەوانە باشترین كەسانێك بوون پاشان شوێنكەوتوانی ئەوان بوون. جا پێشینی ئێمە هاوەڵانی بەڕێزی پێغەمبەرە صلى الله عليه وسلم، گەر ئێمەش شوێن ئەوان بكەوین ئەوا وەك ئەوان دەبین، بۆیە بە پێشینەكان دەوترێت (سەلەف)، وە ئەوانەش كە شوێن ئەوان دەكەون پێیان دەڵێن (سەلەفی)، وەك چۆن دەڵێن فڵان كەس شافیعیە واتا لەسەر مەنهەجی شافیعیە. بۆیە هەركاتێك دەوترێت سەلەفی واتا ئەو كەسە لەسەر مەنهەجی پێشینەكان دەڕوات. وە پێغەمبەریش صلى الله عليه وسلم دەفەرموێت: «ئوممەتەكەم دەبێتە (٧٣) گرووپ هەموویان بۆ جەهەننەمن تەنها یەكێكیان نەبێت»، لە پێغەمبەریان صلى الله عليه وسلم پرسیار كرد، ئەو گروپەی دەچنە بەهەشتەوە كامەن؟ ووتی: «ئەوانەن كە لەسەر ئەو مەنهەج و ڕێبازەن كە من و هاوەڵانمی لەسەرن». وە ئێمە ناڵێین با ژیانی دنیامان وەك ئەوان بێت بەڵكو دەبێت لە دیندا وەك ئەوان بین، ئەوان سەلاجە و ئەنتەرنێت و تەكنەلۆجیایان نەبووە، ئێمە ناڵێین لە شتی دونیاشدا وەك ئەوان بین بەڵكو دەبێت لە دیندا وەك ئەوان بین.

پرسیار: ئایا ئەو فەرمودەیەی پێغەمبەر صلى الله عليه وسلم كە دەفەرموێت ئوممەتەكەم دەبێت بە (٧٣) فیرقە، ئایا ئەو فیرقانە لە ڕووی فكریەوە دەبن بە (٧٣) فیرقەكە، واتا ئەو فیرقانە ئەوانە نین كە لەكرۆك و بنەماكان لادەدەن؟
مامۆستا عبداللطیف: زانایان كە شەرحی ئەو فەرموودەیە دەكەن دەڵێن یەكەم لادان لادانی شیعەكان بوو پاشان خەواریجەكان وە هەندێكیشیان دەڵێن خەواریجەكان پێش شیعەكان بوونە، بەهەرحاڵ خەواریج، شیعە، مورجیئە، موعتەزیلە، پاشان جەبری و قەدەریەكان ئەوانە (٥) گرووپ بوون لە مەنهەجە ڕاستەقینەكەی پێغەمبەر جیابوونەوە، شیعە لەوەدا لە موسڵمانان جیابوونەوە كە ڕازی نەبوون أبو بكر ببێتە خەلیفە، خەورایجەکان لە مەنهەجی پێغەمبەر و صەحابەكان لایاندا ئەوەبوو لای ئەوان وابوو هەركەسێك تاوانی بكردایە بە كافر دادەنرێت، مورجیئەكان پێیان وایە هەركەسێ‌ بە زمان بڵێ‌ (لا إلە إلا الله) ئەوا موسڵمانە و ناچێتە جەهەننەمەوە، جا ئەگەر ئەو ئینسانە تاوانیش بكات، زینا، قەتڵ هەر تاوانێكی تر. وە قەدەریەكان گروپێكی تر بوون شیكاریان كرد و ئەیان ووت شت بە قەزا و قەدەری خوا نیە، ئەو گروپانە بناغەی گروپە جیابووەكانن، ئەو گرووپانەی تر كە دروست دەبن لەناو دائیرەی ئیسلامدا هەموویان درێژە پێدەری ئەو گروپانەن، بۆ نمونە خەواریجەكان لە سەردەمی ئێمەشدا هەیە، بۆ نمونە هەركەسێ‌ بێت سەركردەیەك كە موسڵمانە بیكاتە كافر  یان كوشتنی موسڵمانان حەڵال بكات ئەوا خەواریجە با بەناو گروپێكی جودا و تازەش بێت، بەڵام عەقیدەكەی هی خەواریجە، كەواتە ئەو گروپانە لەناو ئیسلام دەردەچن، بەگوێرەی دەرچوونیان گومڕا دەبن.

پرسیار: كەواتە لادەران ئەو كەسانەن كە لە بنەماكانی ئیسلام و دەقەكانی لادەدەن؟
مامۆستا عبداللطیف: هەركەسێك فەهم و تێگەیشتنی لە دین وەك تێگەیشتنی صەحابەكان بێت ئەوە ئەهلی سوننەیە، بەڵام گەر بێتو تێگەیشتن و لێكدانەوی جودامان هەبێت بۆ دەقەكان جودا لە هی صەحابەكان ئەوا لاماندا و چوینە ناو ئەو (٧٢) گرووپە گومڕایەی كە پێغەمبەر صلى الله عليه وسلم باسی دەكات.

پرسیار: دەڵێن سەلەفیەت لە سەردەمی ئەمەویەكان پەیدا بوون بۆ پاراستنی كەلتوری عەرەبی وە كەلتوریان تێكەڵ بە دین كردووە بۆ پاراستنی مەلەكیەتی ئەمەویەكان؟
م.عبداللطیف :ئەوە زۆر دوورە لە ڕاستیەوە هەركەسێ‌ ئەوەی وتبێ‌ ئەوە بە هەڵەدا چووە چونكە ئەوە دوورە لە سەلەفیەت.

پرسیار: هەندێكیان ئەوە دەگێڕنەوە بۆ سەردەمی ئیمامی ئەحمەدی كوڕی حەنبەل و ئەڵێن لەو سەردەمەدا پەیدا بوون؟
مامۆستا عبداللطیف: ئێمە دەبێت پێناسەی هەر شتێك لە شوێنكەوتوانی مەنهەجەكە وەرگرین نەك لە دوژمنەكانی، سەلەفیەت بە دەقی ئایەتی قورئان بریتیە لەو مەنهەج و ڕێبازەی كە پێغەمبەر صلى الله عليه وسلم و هاوەڵانی «ما أنا علیە الیوم وأصحابي» لەسەری بوون، وە سەلەفیەكان شوێنكەوتوانی مەنهەجی پێغەمبەر و هاوەڵانیەتی، وە هەركەسێ‌ لە سەردەمی ئەمەویەكان یان عەباسیەكان یا هەر سەردەمێكی تر تا ئەمڕۆش كە لەسەر مەنهەجی پێغەمبەر و هاوەڵانی بڕوا تا ڕۆژی قیامەت ئەوە سەلەفیە، كەواتە سەلەفیەت لە ئەنجامی بارودۆخێكی سیاسی دروست نەبووە، بەڵكو درێژبوونەوەیەكی سروشتی ئیسلامی ڕاستەقینەیە.

پرسیار: كەواتە كەس ناتوانێ خۆی تایبەت كات بڵێ‌ من سەلەفیم چونكە سەلەفیەت مەنهەجە؟
مامۆستا عبداللطیف: هەركەسێ‌ لەسەر مەنهەجی سەلەفیەت بێت و بڵێ‌ من سەلەفیم ئەوە ڕاست دەكات، بەڵام بڵی بەس من سەلەفیم و كەسی تر نیە، ئەوە هەڵەیە. هەركەسە لەسەر بیروباوەڕی پێغەمبەر صلى الله عليه وسلم و هاوەڵانی بڕوا ئەوە سەلەفیە، ڕوونتر بڵێین: سەلەفیەت دائیرەیەكی داخراو نیە كە شەخصێك دروستی كردبێ‌ و ناوی ئەو كەسانە بنوسێت كە دێنە ناو دائیرەكەی وەك حیزبیك، كابرا لە ڕۆژهەڵات بێت یا ڕۆژئاوا، كورد بێت یان عەرەب، ئەگەر بێتو لەسەر مەنهەجی پێغەمبەر صلى الله عليه وسلم و هاوەڵانی بێت ئەوە سەلەفیە جا ئەگەر ئەوان یەكتریش بناسن یا نەناسن ئەوە هەر سەلەفیە.

پرسیار: بۆچی سەلەفیەكان لە سەردەمی ئەمەویەكان (أبو حنيفة)یان تاوانبار  دەكرد؟
مامۆستا عبداللطیف: مەسەلەكە سەردەمی ئەمەویەكان نیە، بۆچی ڕەخنەیان لە ئیمامی أبو حنيفة دەگرت، لەبەرئەوەی ئیمامی أبو حنيفة بڕوای وابوو كە عەمەل (كردەوە)ی مرۆڤ وەك نوێژ و ڕۆژو ناچێتە ناو ئیمانەوە وە پەیوەندیان بە ئیمانەوە نیە، واتا نوێژ و ڕۆژو نابنە هۆی زیادبوونی ئیمان. ئەو دەیووت: (ئیمان) باوەڕبوونە بە دڵ نەوەك بە عەمەل. جا زانایان ڕەخنەیان لە أبو حنيفة گرت چونكە بیروباوەڕی ئەو دژی قورئان و فەرموودەكانی پێغەمبەر صلى الله عليه وسلم بوون لەم بوارەدا. مەسەلەی ئەمەویەت بۆ نمونە ئیمامی ئەحمەد كە یەكێكە لە زانایانی سەلەفیەت لەسەر مەنهەجی ئیسلام ڕۆیشتووە، بۆ نموونە یەكێك لە ئەمەویەكان بانگەشەی ئەوەی دەكرد كە (قورئان مەخلوقە)، قورئان دروستكراوە، وە ئەگەر بڵێیت قورئان مەخلوقە یەعنی خودای گەورە وەك چۆن من و تۆی دروستكردووە ئاواش قورئانی دروستكردووە، وە خودای گەورە سیفەتی قسەكردنی نیە، وە كە بڵێیت خودا سیفەتی قسەكردنی نیە، واتا خودا نیە، بۆیە ئیمامی ئەحمەد ووتی قورئان مەخلوق نیە و خودا سیفەتی قسەكردنی هەیە، قسەی كردووە لەگەڵ مەلائیكەتەكان، بۆیە ئیمامی ئەحمەد بەرگری لەوە دەكرد نەوەك لە سەردەمێك و لە خەلیفەیەك.

پرسیار: چۆن پێناسەی وەهابیەت دەكەیت؟
مامۆستا عبداللطیف: ئەمە ناوێكە دوژمنانی دین دروستیان كردووە، شێخ (محمد كوڕی عبدالوهاب) یەكێك بووە لە زاناكان هاتووە لە سەردەمی خۆی مەنهەجی پێغەمبەر صلى الله عليه وسلم و هاوەڵانی زیندو كردۆتەوە، لەو كاتەدا خەڵكی خەریكی شەخص پەرستی بوون لە سعودیە، وە كەعبە ببوو بە چوار مینبەر (مینبەری شافیعیەكان و حەنبەلیەكان و مالیكیەكان و حەنەفیەكان) كەس لەدوای كەس نوێژی نەدەكرد و تەفرەقەیەكی زۆر لە عەقیدە و بیروباوەڕی خەڵكدا هەبوو. لەو كاتەدا ئیمامی محمدی كوڕی عبدالوهاب بانگی خەڵكی كرد و ووتی خەڵكینە گۆڕپەرست و شەخص پەرست مەبن و وەرن خودای تاك و تەنها بپەرستن، موسڵمانان یەك میللەتن و ئێمە یەك قیبلەمان هەیە و دەبێت یەك پێشەوامان هەبێت نەك چوار مینبەر لە كەعبەدا، جا دوژمنانی دین هەركەسێك بەدوای (محمد) بكەوتایە پێیان دەوت وەهابی، لە ڕاستیدا ئەو بانگی خەڵكی دەكرد بۆ دینی ئیسلام نەك بۆ لای خۆی، وە ئەو كیتابێكی هەیە (كتاب التوحید) لە فەرمودەی خودا و پێغەمبەر هیچی تری باس نەكردووە، بۆیە وەهابیەت بوونی نیە بەڵكو محمد عبدالوهاب و ألباني و چەندین كەسانی تری خودا پەرست و مخلص بوونە نەك شتێكی تر.

پرسیار: واتا محمدی كوڕی عبدالوهاب بزووتنەوەیەكە چاكسازی بەرپاكردووە؟
مامۆستا عبداللطیف: پێغەمبەر صلى الله عليه وسلم دەفەرموێت هەموو سەد ساڵ جارێك كەسێك دێت دین بۆ ئەو ئوممەتە نوێ دەكاتەوە، خودای گەورە لەسەروی هەموو سەد ساڵ جارێك یەكێك ئەنێرێت دینی ئیسلام نوێ دەكاتەوە، وە بۆیە محمدی كوڕی عبدالوهاب یەكێك بووە لەو كەسانە، وە ئەو كەسانە دێن ئەو شتانەی بۆ دین زیاد و كەم كراوە لایان دەبەن.

پرسیار: بەڵام لە مێژوودا باسی كوڕەكانی محمدی كوری عبدالوهاب كراوە كە خزمەتی بێگانەیان كردوە، دوژمن سودی لێ وەرگرتوون؟
مامۆستا عبداللطیف: خۆی ئەو مێژووەی ئاوا باسی كوڕەكانی دەكات لەلایەن دەوڵەتی عوسمانیەوە نووسراوە كە دەوڵەتی عوسمانیش دەوڵەتێكی تەصەوف و شەخص پەرستی پێوە دیاربوو وە ئەو كاتە سعودیە لەژێر فەرمانڕەوایی عوسمانیەكان نەبوو، بۆیە عوسمانیەكان (محمد)یان هانداوە بە گژ سعودیەیاندا بۆ ئەوەی دەوڵەتی سعودیە بڕوخێنن و وە دەوڵەتەكەیان ڕوخاند و هەتا هاتن یەكێك لە كوڕەكانی (محمد)یان هێنا و ئافرەتی ڕاقیسە و تەپڵ و زوڕنایان لە بەردەمی لێدەدا تا ئازاری نەفسی بدەن، ئەوەبوو ئاوا شەهیدیان كرد، بۆیە دوژمن هەمیشە تۆمەت بۆ كەسی خودا پەرست دروست دەكات و ناڵێن كێشەكە كێشەی نێوان تەوحید و شەخس پەرستی بووە بەڵكو تۆمەت دەخەنە پاڵ خەڵكی باش.

پرسیار: ئێوە بۆ ناوی سەلەفیەتتان تایبەت بە خۆتان كردووە؟
مامۆستا عبداللطیف: ئێمە تایبەتمان نەكردووە، هەركەسێك و لە هەر شوێنێك بێت، ڕەش یا سپی، كورد یا عەرەب بێت، بەدوای مەنهەجی پێغەمبەر صلى الله عليه وسلم و هاوەڵانی بكەوێت ئەوە سەلەفیە، جا ئێمە بیناسین یا نەیناسین، بۆیە دەبێت بزانین سەلەفیەت تەسكراوە و داخراو نیە، بەڵكو لە هەموو دنیادا هەیە بەڵام هیچ حیزبكی ئیسلامی نیە لە هەموو دنیادا هەبێت، چونكە حیزبە ئیسلامیەكان لە ئەنجامی بارودۆخێكی سیاسی دروست بوون، بۆ نمونە بزوتنەوەی ئیسلامی لە ئەنجامی زوڵم و زۆری بەعس دروست بوو، چەندین خەڵك چوونە دەرەوە ئەوە بوو چەند مامۆستایەك حیزبێكیان دروستكرد ناویان نا بزوتنەوەی ئیسلامی كوردستان، وە كەسێكی عەرەب لەناو ئەو حیزبەدا جێی نابێتەوە وە بە ناوەكەیەوە دیارە، وە ئایا ئەو بزوتنەوەیە پێشتر هەبوو یان نا؟ بێگومان نەبوو، كەواتە حیزب تەسكە بەڵام سەلەفیەت فراوانە وە لە هەموو شوێنێكدا هەیە و لە هەموو سەردەمێكیشدا بوونی هەبووە، بەڵام بۆ خۆ جیادەكەینەوە؟ هەركەسێك فەهم و عەقڵ و ژیری هەبێت دەزانێت موسڵمانان پارچە پارچە بوون، پێغەمبەر صلى الله عليه وسلم لە حەدیسێكدا دەفەرموێت: «وإنه من يعش منكم فسيرى اختلافاً كثيراً» واتا: هەركەسێك لە ئێوە بژیەت ئەوا خیلافێكی زۆر دەبینێ‌ لە داهاتوودا، كەواتە ئەو خیلافە هاتە گۆڕێ‌، چارەسەری ئەو خیلافە چیە پێغەمبەر صلى الله عليه وسلم دەفەرموێت: «عليكم بسنتي وسنة الخلفاء الراشيدين» ئێوە دەست بە سوننەتی من و خەلیفەكانی ڕاشیدینەوە بگرن، كەواتە ئەو هەموو فیرقە دروست بووە ئێمە كام موسڵمانەین ئێمە موسڵمانێكی كۆمەڵ نین، هی یەكگرتوو نین، هی موعتەزیلە نین، هەمووی خۆی جودا كردۆتەوە، هەمووشی دەڵێت موسڵمانم جا تۆ كام لەو موسلًمانانەی؟ من موسڵمانی كۆمەڵ و یەكگرتوو نیم، من سەلەفیم بەدوای قورئان و سوننەتی پێغەمبەر دەكەوم كەواتا سەلەفیەت بۆ تەعریفە نەك بڵێم خەڵكینە من سەلەفیەتم، ئێمە خەڵك بۆ دینی خوا بانگ دەكەین.

پرسیار: خۆ ئێوەش خۆتان جودا كردۆتەوە، ئایا ئێوە پێتان وایە كۆمەڵ و یەكگرتوو و سەلەفی جوداییان هەیە لە فكردا؟
مامۆستا عبداللطیف: بەڵێ‌ جوداییان هەیە، ئێمە لەگەڵ كەسێكدا مامەڵە دەكەین كە لەگەڵماندا هاوبیروڕایە بۆیە دەڵێین جودایمان وەرگرتووە. سەلەفیەت لە زۆر شتدا جیاوازی هەیە لەگەڵ یەكگرتوو و كۆمەڵ، لە وەسیلە و ئامانجەكانیشماندا جودایی هەیە، بۆ نمونە سەلەفیەت ئامانجی بریتیە لە بانگەوازی پێغەمبەران علیهم السلام، مەبەستمان ئەوەیە خەڵك تەنیا خودا بپەرستن، هەتا پێغەمبەری خۆمان قوڕەیش هەموو دەسەڵاتێكی دایە قبوڵی نەكرد ووتی من بۆ ئەوە هاتووم خەڵكی بانگ بكەم بۆ تەنها خواپەرستی (لا إلە إلا الله)، نەیوت با جارێ‌ دەسەڵات بگرمە دەست ئەوسا بانگی خەڵك دەكەم بۆ ئیسلام، بۆیە سەلەفیەت لەسەر ئەو دەعوەیە دەڕوات وە گەر بڕوانی ئێمە قسە و ووتارەكانمان تەنها بریتین لە باسی تەوحید، بە تەنها پەرستنی خوای گەورە، بەڵام گروپەكانی تر ئامانجیان بریتیە لە گەیشتن بە دەسەڵات، وەسیلەكانیشیان بریتیە لە توندوتیژی و نەرم و نیانی، توندوتیژی بریتیە لە چەك بۆ نمونە: كۆمەڵی ئیسلامی پێشتر هەوڵی دەدا بە چەك بگاتە دەسەڵات، بەڵام ئەمە سەری نەگرت و بڕیاریاندا چەك دابنێن ئەوەبوو بە دەستی خۆیان چەكەكانیان تەسلیم كرد، بۆیە وەسیلەیەكی تریان گرتەبەر وەك ئەوەی كە یەكگرتوو هەیەتی، ووتیان لە ڕێگەی پەڕلەمانەوە دەگەینە دەسەڵات بۆیە ئامادەن لەگەڵ حسك و زەحمەتكێشان یەكبگرن بۆ ئەوەی بگەنە دەسەڵات، ئەوجا دەڵێن كە گەیشتینە دەسەڵات ئەوكات باشتر دینی ئیسلام بڵاودەكەینەوە، بەڵام ئێمەی سەلەفی حەزمان لە دەسەڵات نیە لامان وایە سوڵتە بەرهەمێكە دەبێت لە ڕێگەی دەعوە و تەوحیدەوە بێت، وە هەوڵ بۆ تەوحید دەدەین، پێغەمبەرمان هەیە دوو كەس یا چەند كەسێكی لەگەڵدابووە چونكە ئەوان تەنیا ڕێگەی تەوحیدیان گرتۆتە بەر. وە حیزبە ئیسلامیەكان زۆر گرنگی بە تەوحید نادەن و زۆر بانگەشە بۆ ئەوە ناكەن، وە باسی چونە سەر گۆڕ و شێخەكان ناكەن لەكاتێكدا ئەوە شیركە، چونكە دەزانن ئەمە زەڕبەیان لێدەدات و دەنگیان كەم دەكات. مورشیدی كۆمەڵ مامۆستا محمد بەرزنجی لای وایە ئەوانەی شیر و خەنجەر لە خۆیان دەدەن كەسانی باش و موسڵمانی چاكن، ئەو لە ڕۆژنامەیەكدا وای وتووە. وە لەپێش هەڵبژاردنەكان ئەمیری كۆمەڵی ئیسلامی چووە سەر گۆڕی خومەینی، نكۆلی لەوەش ناكرێت كە لەناو حیزبە ئیسلامیەكاندا كەسانێكی خودا پەرست و چاك هەن، بەڵام حیزبە ئیسلامیەكان ئەوەندەی خزمەت بە شتی تر دەكەن ئەوەندە خزمەت بە تەوحید ناكەن.

پرسیار: ئەی باشە كە پێغەمبەر صلى الله عليه وسلم چوو بۆ مەدینە و مزگەوتی دروستكرد و جەیشی پێكهێنا و ووردە ووردە بانگی خەڵكی كرد بۆ ئیسلام و بانگی پاشاكانی كرد بۆ ئیسلام ئەمە سیاسەت نەبوو؟
مامۆستا عبداللطیف: مەبەستی ئێمە كە دەڵێین نابێت هەوڵبدەین بۆ دەسەڵات مانای وا نیە ئێمە ڕازین حوكم بە غەیری شەرعی ئیسلام بكرێت، هەر حوكمێك غەیری ئیسلام بێت بەلامانەوە حوكمی تاغوت و گومڕایانە و كوفرە و نابێت بچینە ژێر باری و پێی ڕازی بین، وە ئاواتی ئێمە و هەوڵی ئێمە ئەوەیە كە دەمانەوێت خەڵك حوكم بە شەرعی خوا بكات، بەڵام حوكمی شەرع لە چیەوە دەست پێدەكات؟ خوای گەورە دەفەرموێت: {إِنِ الْحُكْمُ إِلَّا لِلَّهِ أَمَرَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ} الآیة [یوسف: ٤٠] حوكم بەس بۆ خودایە. یەكەم: حوكم دەبێت لە تەوحیدەوە دەست پێ بكات نەك حوكمی خودا لەوەوە دەست پێ بكات كە بڵێن بابە گومرگ حەرامە خۆ ڕاستە گومرگ حەرامە بەڵام ئەی بۆ ناشڵێن شیرك حەرامە؟ وە ئەی كامیان گەورەترن؟ بێگومان شیركەكە گەورەترە، ئێمەی سەلەفی دەمانەوێت گەورەترین حوكم بكەین و لە تەوحیدەوە دەست پێ بكەین، بەڵام ئامۆژگاری دەسەڵاتیش دەكەین، ئێمە لەگەڵ هەر مەسئولێك دانیشتبین ئامۆژگاریمان كردووە و پێمان ووتون كە لە خودا بترسن و حوكم بە شەرعی خوا بكەن، ئەندام پەڕلەمانێك لەسەر لیستی یەكێتی هات بۆ لام لەبەر خودا ئامۆژگاریم كرد و پێم ووت: لە خودا بترسە و ئەركێكی تازەت هاتۆتە سەر، سبەی تۆ لەسەرت حسابە وە ئەو مەسئولیەتە تاسەر نابێت. پێغەمبەری خودا صلى الله عليه وسلم كە دەوڵەتی دامەزراند بە جیهاد دەوڵەتی دانەمەزراند، دەوڵەت هەبوو ئەوجا جیهاد فەررزكرا، وە پێغەمبەر صلى الله عليه وسلم كارەكانی بەپێی وەحی قورئان بوو نەوەك پەڕلەمان، وە دەوڵەتەكەی پێغەمبەر صلى الله عليه وسلم بەرهەمی بانگەوازی تەوحید و بە تەنها پەرستنی خوای گەورە بوو.

پرسیار: ئێوە چۆن پێناسەی حیزب دەكەن؟ وە لەكاتێكدا ئێوە باوەڕتان بە حیزبایەتی نیە و بە شتێكی ناشەرعی دەزانن، كەچی بوونی پەیوەندی و ئیداری لەنێو ئێوەدا شێوەی حیزبی وەرگرتووە هەروەك یەكگرتوو و كۆمەڵ وە گۆڤار و ماڵپەڕیشتان هەیە؟
مامۆستا عبداللطیف: هەر ئۆرگانێك ئەندامی هەبێت و ئەو ئەندامانە بەڵێن بە سەركردەكانیان بدەن، وە حیزب نیزامی داخلی هەیە و هەركەسێكیش بەگوێرەی ئەو نیزامە كار بكات ئەوا لەناو ئەو حیزبەدایە، گەر بەو نیزامەش كارنەكات و مامەڵە نەكات ئەوا لە دەرەوەی ئەو حیزبەیە، وە حیزب كات و شوێنی دروستبوونی هەیە، بەڵام سەلەفیەت كات و شوێنی دروستبوونی نیە، چونكە سەلەفیەت بریتیە لە دینە ڕاستەقینەكەی خودا وە پێشەوای ئێمە محمدە صلى الله عليه وسلم نەك سەرۆك حیزب، تەحەددا ئەكەم كەسێك بێت سەرۆكی سەلەفیەت بدۆزێتەوە و بڵێ‌ ئەوە سەرۆكی سەلەفیەت و سەلەفیەكانە.

پرسیار: خەڵك دەڵێن تۆ سەرۆكی سەلەفیەكانی؟
مامۆستا عبداللطیف: خەڵك لە زاری خۆیانەوە وا دەڵێن نەوەك بە قسەی ئێمە.

پرسیار: ئەی بۆ بەدوای قسەی تۆ دەكەون؟
مامۆستا عبداللطیف: گەر من شتێكی ڕاستم ووت بە قسەم دەكەن و گەر شتێكی خراپم ووت بە قسەم ناكەن، من دەڵێم خودا وای فەرمووە، پێغەمبەر صلى الله عليه وسلم وای فەرمووە، كە قسەیەكم كردبێت و تیایدا هەڵەشم كردبێت گەر زۆر بچوكیش بووبێت هیچ گەنجێك ئاوڕی لێنەداومەوە و بە قسەشی نەكردوم، وە ئەوەش بۆ من و هەر مامۆستایەكی تری سەلەفی وەك یەكە و زۆر ئاساییە، وە ئێمە ئەمری حیزبیمان نیە لەناو حیزبدا گەر سەركردە ئەمری كرد دەبێت هەمووان جێبەجێی بكەن، بەڵكو لەنێو سەلەفیەتدا ئەو شتە نیە، گەر ئێمە قسەمان كرد وەك مامۆستایەك گەر بەڵگەم پێ بوو بە قسەم دەكەن وە چەندین كەس لە من شارەزاتر هەن لەنێو سەلەفیەتدا، كەواتە سەلەفیەت سەركردەی نیە و كات و شوێنی دروست بوونیان نیە. سەلەفیەكان دەوڵەت دروست ناكەن لەنێو دەوڵەتدا، ئێستا هەر حیزبێك دەبینی دەوڵەتێكە لەناو دەوڵەتدا، گەر حاكم و دەسەڵاتدار موسڵمان بوو ئیمە بە هیچ شێوەیەك ململانێی لەگەڵ ناكەین بۆ گرتنە دەستی دەسەڵات وە ئەوەش بە ڕەوا نازانین، كەواتە جیاوازی زۆرە لەنێوان حیزبی ئیسلامی و سەلەفیەكان، بەڵام ئێمەش مەنهەج و پڕۆگراممان هەیە كە لەسەری دەڕۆین، بەس ئەو پەیڕەو و پڕۆگرامە مامۆستا سەلەفیەكان دایان نەناوە، بەڵكو مەنهەجی ئێمە قورئان و فەرمودەیە، وە ئێمە پەیڕەو و پڕۆگرامی ناوخۆمان نیە وە ناوی ئەندامانمان نەنووسیوە و پارەیان پێنادەین وە ئێمە بە بوونی گۆڤار و ماڵپەڕ نابینە حیزب.

پرسیار: خۆ ئێوەش كۆمەڵن لە شێوەی كۆمەڵ؟
مامۆستا عبداللطیف: بەڵێ‌ ئێمە كۆمەڵین بەڵام حیزب نین، ئێمە ئەو كۆمەڵەیەین كە دەمانەوێت لەسەر مەنهەجی پێغەمبەران بڕۆین سەلامی خوایان لێبێت.

پرسیار: ڕاتان چۆنە بەرامبەر دەستەواژەی (سەحوەی ئیسلامی) ڕابوونی ئیسلامی؟
مامۆستا عبداللطیف: سەحوەی ئیسلامی یا ڕابوونی ئیسلامی دەستەواژەیەكی غەیرە شەرعیە و لە ئیسلامدا نیە، چونكە صەحوە بە مانای بەخەبەرهاتن دێت، پێم وایە موسڵمانان لە هەموو سەردەمێكدا بەخەبەر بوون و لەسەر حەق بوون بەڵگەشمان فەرموودەی پێغەمبەرە صلى الله عليه وسلم دەفەرموێت: «لا تزال طائفة من أمتي ظاهرين على الحق» الحدیث، واتا لە هەموو سەردەمێكدا كۆمەڵێك هەبوون لەسەر حەق بوون، كەواتە دەستەواژەی صەحوە دەستەواژەیەكی بچوكە و گونجاو نیە.

پرسیار: بیدعە چیە؟ چۆن پێناسەی ئەو زاراوەیە دەكەی؟
مامۆستا عبداللطیف: بیدعە لە دیندا نیە، وە بە هەر شتێك دەوترێت كە بەناوی دینەوە بە نیەتی لە خودا نزیك بوونەوە بكرێت وە بەڵگەشی لەسەر نەبێت و داهێنرابێت ئەوا پێی دەوترێت (بیدعە)، هەر شتێك كە داهاتبێت و لە سەردەمی پێغەمبەردا صلى الله عليه وسلم نەبووبێت ئەوا بیدعەیە، بەڵام بیدعە لە دیندا نەوەك لە دونیادا، وە هەر شتێك بخرێتە پاڵ دین و بەڵگەی لەسەر نەبێت ئەوا بیدعەیە، بەڵام وەك ووتمان بیدعەیە لە دیندا نەوەك لە دنیا.

پرسیار: كەواتە وێنە دروستە چونكە دونیاییە؟
مامۆستا عبداللطیف: نەخێر وێنە دروست نیە تەنیا بۆ كاری معامەلات و هەویە دروستە، وە وێنەی شیكاریش دروستە.

پرسیار: ئێوە بوونی حیزب بە شتێكی ناشەرعی دەزانن بەڵام خۆ حیزب ناوی لە قورئاندا هاتووە كەچی ناوی سەلەفیەت لە قورئاندا نەهاتووە، كەواتە سەلەفیەت بیدعەیە؟
مامۆستا عبداللطیف: لە قورئاندا بە دوو شێوە ناوی حیزب هاتووە كە بە كۆ هاتبێت (أحزاب) ئەوا بۆ (أحزاب)ی شەیتان بەكارهاتووە، بەڵام حیزب كاتێك بە تاك هاتبێت بە (حزب الله) ناوی هاتووە، كەواتە حیزبی خودا تاكە، ئەمڕۆ حیزبەكان جەمعن كەواتە كامیان حیزبی خودان، گەر كۆمەڵ بڵێ‌ من حیزبی خودام كەواتە یەكگرتوو حیزبی خودا نیە وە بزووتنەوەش حیزبی خودا نیە، وە ئەگەر هەر كامێكی تریان بڵێ‌ من حیزبی خودام كەواتە ئەوانی تر حیزبی خودا نین، چونكە حیزبی خودا تاكە و دەبێت یەك حیزبی خودا هەبێت وە هەر حیزبێ‌ بڵێ‌ من حیزبی خودام كەواتە حیزبەكان و موسڵمانانیش لە دین دەردەكات، چونكە گشت موسڵمانان حیزبی نین، كەواتە مەبەستی (حزب الله) ئەوەیە ئێمە و تێكڕای موسڵمانان بە كورد و عەرەبەوە حیزبی خوداین بە فەقیر و دەوڵەمەندەكانەوە هەمووان حیزبی خوداین نەوەك تەنیا حیزبێكی ئیسلامی بڵێ‌ من حیزبی خودام وە هەر حیزبێكی ئیسلامی بڵێ‌ من حیزبی خودام، ئەوە هەڵەی كردووە، لە دین حاڵی نەبووە، چونكە گەر وای ووت ئەوە هەموو موسڵمان و حیزبە ئیسلامیەكانی تریش لە دین دەردەكات، كەواتە هەموو موسڵمانان (حزب الله)نە. كەواتە حیزبەكان دەچنە ژێر ڕكێفی ئەحزابەكان كە بە خراپی ناویان لە قورئاندا هاتووە، ناڵێین ئەوانە كافرن پەنا بەخوا، حیزبە ئیسلامیەكان و موسڵمانان برای ئێمەن، بەڵام مادام (أحزاب)ن ناویان بە زەم هاتووە لە قورئاندا. ئەی سەلەفیەكان، شەرت نیە ئەوەی ناوی لە قورئاندا نەهاتبێ‌ بیدعە بێ چونكە خودا دەفەرموێت ئەوانەی كە خودا لێیان ڕازیە دوو تاقمن: یەكەم: پێشینی چاك كە پێغەمبەر و هاوەڵانی دەگرێتەوە. دووەم: شوێنكەتوانی پێغەمبەر و هاوەڵانی واتا هەركەسێ‌ شوێن ئەوان بكەوێت واتا سەلەفیەكان. زاناكانیش دەفەرمون كێشە لە زاراوەكاندا نیە ئەگەر ناوەڕۆكەكەی ڕاست بێت جا ئایا زاراوەی سەلەفیەت چی دەگرێتە خۆی؟، ئەوە دەگرێتە خۆی كە ئێمە شوێن پێغەمبەر صلى الله عليه وسلم بكەوین.