ڕه‌ددی چه‌واشه‌كارییه‌كانی حسن پشده‌ری ته‌كفیری - ماڵپەڕى دکتۆر عبداللطیف أحمد مصطفی
سەرەکی    »    ڕەددى شوبهە و گومانەکان    »    ڕه‌ددی چه‌واشه‌كارییه‌كانی حسن پشده‌ری ته‌كفیری

ڕه‌ددی چه‌واشه‌كارییه‌كانی حسن پشده‌ری ته‌كفیری

الحمد لله والصّلاة والسّلام على رسوله وعلى آله وصحبه. أما بعد:

گومان خراپى یه‌كه‌مى حسن پشده‌رى ته‌كفیرى:
له‌ چوار شوێندا درۆیه‌ك دووباره‌ ده‌كاته‌وه‌ كه‌ گوایه‌ من ئه‌و كتێبه‌م له‌ ماڵپه‌ڕه‌كه‌م نه‌هێشتووه‌ كه‌ له‌سه‌ر (عه‌لمانیه‌ت) نووسیبووم، كه ‌ئه‌مه‌ش چوار شوێنه‌كه‌یه‌ به‌م شێوه‌یه‌:
حسن پشده‌رى ئه‌وروپى ده‌ڵێت: (كاك (عبداللطيف) كتێبی عه‌لمانیه‌تی بۆ كێشایه‌وه‌؟!!).
وه‌ دووباره‌ ده‌ڵێت: (كاك (عبداللطیف) ... هه‌ستاوه‌ به ‌ئه‌سپایی كتێبه‌كه‌ی دوای ڕه‌خنه‌كانی برای به‌ڕێزمان مامۆستا (ڕامیار) له ‌ماڵپه‌ڕه‌كه‌ی خۆی كێشاوه‌ته‌وه ‌و تا نووسینی ئه‌و چه‌ند دێڕه‌ش كتێبه‌كه‌ له‌ ماڵپه‌ڕه‌كه‌یدا نه‌ماوه‌).
وه‌ بۆ جارى سێیه‌م هه‌ر ده‌ڵێت: (وه كاك (عبداللطیف) به‌و خۆدزینه‌وه ‌و كێشانه‌وه‌ی كتێبه‌كه‌ی له ‌ماڵپه‌ڕه‌كه‌ی ڕاستی ڕه‌خنه‌كانی مامۆستا (ڕامیار) و ده‌روێشایه‌تی مه‌دخه‌لییه‌كانی سه‌لماند).
وه‌ بۆ جارى چواره‌م هه‌ر ده‌ڵێت: (كێشانه‌وه‌ی كتێبه‌كه‌ی كاك (عبداللطيف) و لادانی له ‌ماڵپه‌ڕه‌كه‌ی ڕووخانی ئه‌و كۆشكه‌ كارتۆنییه‌یه‌ كه‌ له‌ده‌وری ناوبراو دروستكراوه‌ و به‌تاڵكردنی ئه‌و فوانه‌یه‌ كه‌ له‌و كه‌سه‌ كراوه‌، له‌ هه‌مان كاتیشدا ئاماژه‌یه‌كه‌ به‌وه‌ی كه‌ ده‌بێت متمانه‌ له‌و كه‌سانه‌ وه‌ربگیرێته‌وه‌ كه ‌له‌ فه‌له‌كی مه‌دخه‌لییه‌ت ده‌خولێنه‌وه‌ و ده‌روێشایه‌تی بۆ ده‌كه‌ن).
منیش له‌ وه‌ڵامدا ده‌ڵێم:
ئه‌گه‌ر ڕاست بكه‌ى لابرابێت ئه‌وه‌ سوێند به‌ خوا نه‌ خۆم لامبردووه‌ وه‌ نه‌ به‌ كه‌سیشم وتووه‌ لایبه‌ن وه‌ نه‌ زانیویشمه‌ لابرابێت، به‌ڵێ سه‌یرم كرد له‌ لاپه‌ره‌ى یه‌كه‌مى ماڵپه‌ڕه‌كه‌دا نه‌مابوو یه‌كسه‌ر گله‌ییم له‌ به‌ڕێوه‌به‌رى ماڵپه‌ڕه‌كه‌م كاك هێمن كرد له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى كه‌ له‌ واجیهه‌ نه‌ماوه‌، به‌ڵام من هه‌ر وامزانیوه‌ كه‌ له‌ لاپه‌ڕه‌كانى دواتره‌، به‌هه‌رحاڵ ئه‌وه‌ ئیشى من نه‌بووه‌ به‌ڵكو ئیشى كاك هێمن بووه‌، به‌ڵام دڵنیاش بن كه‌ ئه‌م كتێبه‌ لانابرێت به‌ڵكو چاپیشى ده‌كه‌ین و بڵاویشى ده‌كه‌ینه‌وه‌ إن شاء الله {لِيَهْلِكَ مَنْ هَلَكَ عَنْ بَيِّنَةٍ وَيَحْيَى مَنْ حَيَّ عَنْ بَيِّنَةٍ} [الأنفال: ٤٢].

درۆى یه‌كه‌می حسن پشده‌رى ته‌كفیرى:
حسن پشده‌رى ئه‌وروپى ده‌ڵێت: (مه‌دخه‌لییه‌ت وه‌كو قوتابخانه‌ و بۆچونێكی تایبه‌ت مێژووی دروستبوونی ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ئه‌و كاته‌ی هه‌ندێك له‌ زانایانی سعودی فه‌توایان دا به‌ په‌نابردن بۆ هێزه‌ ئه‌مریكییه‌كان و هێنانیان بۆ وڵاتی سعودیه ‌و جه‌زیره‌ به ‌مه‌به‌ستی ده‌كردنی هێزه‌كانی عێراق له‌ كوه‌یت).
وه‌ڵام: ئه‌مه‌ درۆشه ‌و بوهتانیشه،‌ چونكه‌ ئه‌و زانایانه‌ى كه‌ فه‌تواى درۆستێتى ئه‌وه‌یان دا كه‌ داواى هاوكارى و یارمه‌تى له‌ ئه‌مریكا بكرێت بۆ به‌رپه‌رچدانه‌وه‌ى هێرشه‌كه‌ى صه‌ددام بۆ سه‌ر سعودیه ‌و كوێت بریتى بوون له‌ ده‌سته‌ى گه‌وره‌ زانایان (هیئة كبار العلماء) وه‌ شێخ ره‌بیع و شێخ موقبیل له‌م ده‌سته‌یه‌دا نه‌بوون كه‌ ئه‌م فه‌توایه‌یان ده‌ركرد، كه‌وابوو بۆچى بوهتان بۆ شێخ ره‌بیع بن هادی المدخلی ده‌كه‌یت؟! وه‌ چ په‌یوه‌ندییه‌ك هه‌یه‌ له‌نێوان فه‌تواى ئه‌م زانایانه ‌و كه‌سایه‌تى و ڕاوبۆچونى شێخ ره‌بیع؟! كه‌واته‌ جگه‌ له‌ درۆكردن و بوهتان هیچت بۆ نه‌مایه‌وه‌ حسن ئه‌وروپى. وه‌ ئه‌مه‌ش ده‌قى فه‌تواكه‌ى شێخ ابن باز بوو نه‌ك شێخ ربیع المدخلی سه‌باره‌ت به‌ (به‌ يارمەتى وەرگرتن لە هێزه‌ ئه‌مریكییه‌كان).
السؤال: يقول بعض الناس الذين يشككون في فتوى هيئة كبار العلماء بشأن الاستعانة بغير المسلمين في الدفاع عن بلاد المسلمين وقتال حاكم العراق، بعدم وجود الأدلة القوية التي تدعمها، فما تعليق سماحتكم على ذلك؟
الجواب: قد بينا ذلك فيما سبق وفي مقالات عديدة، وبينا أن الرب جل وعلا أوضح في كتابه العظيم: أنه سبحانه أباح لعباده المؤمنين إذا اضطروا إلى ما حرم عليهم أن يفعلوه، كما قال تعالى: {وَقَدْ فَصَّلَ لَكُمْ مَا حَرَّمَ عَلَيْكُمْ إِلا مَا اضْطُڕرْتُمْ إِلَيْهِ} ولما حرم الميتة والدم والخنزير والمنخنقة والموقوذة وغيرها قال في آخر الآية: {فَمَنِ اضْطُرَّ فِي مَخْمَصَةٍ غَيْرَ مُتَجَانِفٍ لِإِثْمٍ فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ}، والمقصود أن الدولة في هذه الحالة قد اضطرت إلى أن تستعين ببعض الدول الكافرة على هذا الظالم الغاشم. لأن خطره كبير، ولأن له أعوانا آخرين، لو انتصر لظهروا وعظم شرهم، فلهذا رأت الحكومة السعودية وبقية دول الخليج أنه لابد من دول قوية تقابل هذا العدو الملحد الظالم، وتعين على صده وكف شره وإزالة ظلمه. وهيئة كبار العلماء في المملكة العربية السعودية لما تأملوا هذا ونظروا فيه، وعرفوا الحال بينوا أن هذا أمر سائغ، وأن الواجب استعمال ما يدفع الضرر، ولا يجوز التأخر في ذلك، بل يجب فورا استعمال ما يدفع الضرر عن المسلمين، ولو بالاستعانة بطائفة من المشركين فيما يتعلق بصد العدوان وإزالة الظلم، وهم جاءوا لذلك وما جاءوا ليستحلوا البلاد، ولا ليأخذوها، بل جاءوا لصد العدوان وإزالة الظلم ثم يرجعون إلى بلادهم، وهم الآن يتحرون المواضع التي يستعين بها العدو، وما يتعمدون قتل الأبرياء، ولا قتل المدنين، وإنما يريدون قتل الظالمين المعتدين وإفساد مخططهم والقضاء على سبل إمدادهم وقوتهم في الحرب.
ولكن بعض المرجفين المغرضين يكذب على الناس، ويقول: إنهم حاصروا الحرمين، وإنهم فعلوا، وإنهم تركوا، كل هذا من ترويج الباطل والتشويش على الناس لحقد في قلوب بعض الناس، أو لجهل من بعضهم وعدم بصيرة، أو لأنه مستأجر من حاكم العراق ليشوش على الناس. والناس أقسام: منهم من جهل الحقائق والتبست عليه الأمور، ومنهم من هو جاهل لا يعرف الأحكام الشرعية، ومنهم من هو مستأجر من الطغاة الظلمة ليشوش على الناس، ويلبس عليهم الحق، والله المستعان.
الرابط: (http://www.binbaz.org.sa/mat/254).
پرسیار: هه‌ندێ له‌ خه‌ڵكى گومان ده‌كه‌ن له‌ فه‌تواى ده‌سته‌ى گه‌وره‌ زانایان سه‌باره‌ت به‌ داواى یارمه‌تی كردن له‌ غه‌یری موسڵمانان بۆ به‌رگرى كردن له‌ وڵاتى موسڵمان و كوشتار كردنى كاربه‌ده‌ستى عیراق (صدام)، به‌ نه‌بوونى به‌ڵگه‌ى به‌هێز بۆ پشتیوانى كردنى، ته‌علیقى به‌ڕێزتان چییه‌ له‌سه‌ر ئه‌مه‌؟
وه‌ڵام: به‌ ته‌ئكید ئه‌مه‌مان ڕوونكردۆته‌وه‌ له‌ پێشاندا وه‌ له‌ چه‌ن مه‌قالێكدا، وه‌ ڕوونمان كرده‌وه‌ كه‌ په‌روه‌ردگارى باڵا له ‌كتێبه‌ مه‌زنه‌كه‌ى ئه‌مه‌ى ڕوونكردۆته‌وه‌:
كه‌ ڕێگاى داوه‌ به‌ به‌نده‌ ئیمانداره‌كانى گه‌ر ناچار بوون بۆ شتیك كه‌ لێیان حه‌رام كراوه‌ بیكه‌ن، وه‌ك ده‌فه‌رموێت: {وَقَدْ فَصَّلَ لَكُمْ مَا حَرَّمَ عَلَيْكُمْ إِلا مَا اضْطُرِرْتُمْ إِلَيْهِ} وه‌ كاتێك خوداى گه‌وره‌ مرداره‌وه‌بوو و خوێن و به‌راز و خنكاو و له‌ به‌رزایی به‌روه‌بوو و جگه‌ له‌مانه‌شی حه‌رام كرد له‌ ئایه‌تیكى تردا فه‌رموى: {فَمَنِ اضْطُرَّ فِي مَخْمَصَةٍ غَيْرَ مُتَجَانِفٍ لِإِثْمٍ فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ}، وه‌ مه‌به‌ست لێره‌ ئه‌وه‌یه‌ ووڵات له‌و حاڵه‌ پێویستى به‌وه‌ بوو كه‌ داواى كۆمه‌كى بكات به‌ هه‌ندێ له‌و ووڵاته‌ كافرانه‌ بۆ گیان ئه‌م زاڵمه‌ سته‌مكاره‌، له‌به‌رئه‌وه‌ى مه‌ترسی گه‌وره‌ بوو وه ‌له‌به‌رئه‌وه‌ى هاوكارانى تریشی هه‌بوو، ئه‌گه‌ر سه‌ربكه‌وتایه‌ ئه‌وانیش ده‌رده‌كه‌وتن و شه‌ڕیان مه‌زن ده‌بوو، جا هه‌ربۆیه‌ ووڵاتى سعودیە و باقی ووڵاتانى كه‌نداو وایان بینى ده‌بێ چه‌ن ووڵاتێكى به‌هێز له‌ ڕووى ئه‌م دوژمنه‌ مولحیده‌ زاڵمه‌ ڕاوه‌ستن، وه‌ یارمه‌تیده‌ر بن بۆ به‌رپه‌رچ دانه‌وه‌ى و ڕاگرتنى شه‌ڕى، لابردنى سته‌مى، وه‌ ده‌سته‌ى گه‌وره‌ زانایان له‌ مه‌مله‌كه‌ى عه‌ره‌بی سعودى كاتێك ووردبوونه‌وه‌ و ڕوواندیان لێی، وه‌ حاڵه‌كه‌یان زانى ئه‌وه‌یان ڕوونكرده‌وه‌ كه‌ ئه‌مه‌ كارێكى دروسته‌، وه‌ واجب ئه‌وه‌یه‌ به‌كارهێنانى ئه‌وه‌ى ئه‌م زیانه‌ دوورده‌خاته‌وه‌، وه‌ نابێ ئه‌وه‌ دوابخرێ، به‌ڵكو پێویسته‌ ده‌سبه‌جێ ئه‌وه‌ به‌كاربهێنرێت كه‌ زیان له‌ موسڵمانان دوورده‌خاته‌وه‌، ئه‌گه‌ر به‌ كۆمه‌كى كردنى ده‌سته‌یه‌كیش بێت له‌ موشریكین به‌وه‌ى كه‌ په‌یوه‌ندى به‌ په‌رپه‌رچ دانه‌وه‌ى دوژمن كارییه ‌و سته‌م لاده‌بات، وه‌ ئه‌وان بۆ ئه‌وه‌ هاتون نه‌ك بۆ داگیر كردنى ووڵات یا ووڵات به‌رن، به‌ڵكو بۆ ئه‌وه‌ هاتون بۆئه‌وه‌ى دوژمنكارییه‌ك به‌رپه‌رچ بده‌نه‌وه ‌و سته‌مێك لابه‌رن و پاشان ده‌گه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ ووڵاتى خۆیان، وه‌ ئه‌وان ئێستا وا ئه‌و جێگایانه‌ى دوژمن پشتى پێ ده‌به‌ستن وا ئازادى ده‌كه‌ن، وه‌ به‌ ئه‌نقه‌ست بێ تاوان ناكوژن، وه‌ هاوڵاتیان ناكوژن، به‌ڵكو ده‌یانه‌وێ سته‌مكاران و ته‌عه‌داكاران بكوژن و نه‌خشه‌كانیان پووچه‌ڵ بكه‌نه‌وه و ڕێگه‌ى كۆمه‌كێكان و هێزیان بۆ جه‌نگ لێ ببڕن، به‌ڵام هه‌ندێك له‌ دڵ نه‌خۆشه‌كان و ئه‌وانه‌ى نیازێكیان هه‌یه‌ درۆ به‌ده‌م خه‌ڵكانه‌وه‌ ده‌كه‌ن وه‌ ده‌ڵێن: ئه‌وان گه‌مارۆى هه‌ردوو حه‌ڕه‌میان داوه‌، وه‌ ئه‌وه‌یان كردوه ‌و ئه‌وه‌یان ته‌رك كردوه‌، هه‌موو ئه‌مانه‌ ڕه‌واج دانێكى پووچه‌ و ته‌شویش كردنه‌ له‌سه‌ر خه‌ڵكى به‌هۆى حقد و كینه‌یه‌كه‌ له‌ دڵى هه‌ندێ خه‌ڵكى، یان به‌هۆى نه‌فامى هه‌ندێكیانه ‌و نه‌بوونى به‌رچاو ڕوونیه‌، یا له‌به‌رئه‌وه‌ى له‌لایه‌ن ده‌سه‌ڵاتدارى عێراقه‌وه‌ به‌ كرێ گیراوه‌ تا خه‌ڵكى چه‌واشه‌ بكات.
وه ‌خه‌ڵكیش چه‌ن جۆریكن: تیایانه‌ بێ ئاگایه‌ له‌ ڕاستێكان، باسه‌كه‌ى لێ تێكه‌ڵ بووه‌، وه‌ تیایانه‌ كه‌ به‌ كرێ گیراوه‌ له‌لایه‌ن سته‌مكارانه‌وه‌ تاكو خه‌ڵكى چه‌واشه‌ بكات وه‌ حه‌قیان لێ بشیوێنێ.
والله المستعان.

درۆى دووه‌مى حسن پشده‌رى ته‌كفیرى:
حسن پشده‌رى ئه‌وروپى ده‌ڵێت: (هه‌ر له‌و كاته‌وه‌ شه‌رعاندنی ده‌سه‌ڵاتی حاكمی سته‌مكار تیشكی خرایه‌ سه‌ر و له بۆچوونێكی نامۆ كرا به‌ بۆچوونی ئه‌هلی سوننه‌ت و جه‌ماعه‌ت و فیكری ئیرجاء فوی تێكرا و هه‌وڵی زیندوكردنه‌وه‌ی درا، له‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ئه‌و كاره‌یان پێڕاسپێردرا ناوبراو (ڕه‌بیعی كوڕی هادی مه‌دخه‌لی) بوو؛ ئه‌و كه‌سه‌ كه‌ به‌ فوی ده‌زگایه‌كی تایبه‌ت كراوه‌ به‌ (شه‌یخ) كه‌وته‌ برینداركردن و هه‌وڵی خستنی كۆمه‌ڵێك له‌ زانایان!!).
وه‌ڵام: گومڕایى و سه‌رلێشێواوى و درۆیه‌كانى حسن پشده‌رى لێره‌ به‌ئاشكرا ده‌ركه‌وتن، وه‌ ئاشكرا بوو كه‌ فیكرێكى موعته‌زیلى و ته‌كفیرییان هه‌یه‌ نه‌ك بیروباوه‌ڕى ئه‌هلى سوننه‌، وه‌ ئه‌م ڕاستیانه‌ش له‌م خاڵانه‌دا ده‌رده‌كه‌ون:
وتى: (هه‌ر له‌و كاته‌وه ‌شه‌رعاندنی ده‌سه‌ڵاتی حاكمی سته‌مكار تیشكی خرایه‌سه‌ر) وه‌ بێگومان ئه‌مه‌ له‌لایه‌كه‌وه‌ درۆیه‌ چونكه‌ حاكمى سته‌مكار به‌مه‌رجێ كافر نه‌بێت ئه‌وه‌ ده‌سه‌ڵاته‌كه‌ى به ‌شه‌رعى دانراوه ‌و دروست نیه‌ ده‌رچون له‌ دژى بكرێ به‌ به‌ڵگه‌ى شه‌رعى و به‌ ئیجماعى زانایانیش، وه‌ هه‌ر له‌ كۆنه‌وه‌ ئه‌مه‌ هه‌یه‌ نه‌ك دواى فه‌تواكه‌ى زانایانى سعودیه‌ سه‌باره‌ت (به ‌‌یارمه‌تى وه‌رگرتن له‌ هێزه‌ ئه‌مریكیه‌كان) سه‌ری هه‌ڵدابێت و تیشكى خرابێته‌سه‌ر.
زاڵبوون و ده‌ست به‌سه‌ر سوڵته‌ و حوكمڕانیدا گرتن كه‌ ئه‌مڕۆ به‌م ڕێگه‌یه‌ ده‌وترێت (كوده‌تاى عه‌سكه‌رى). ئه‌م ڕێگایه‌شیان هه‌رچه‌نده‌ له ‌سه‌ره‌تادا وه‌ له ‌بنه‌ڕه‌تیشدا شه‌رعى نیه ‌و دروست نییه‌ كه‌س ده‌ربچێت له‌سه‌ر خه‌لیفه‌ى موسوڵمانان و شۆڕشى دژ بكات، به‌ڵام ئه‌گه‌ر ڕویدا و وڵات كه‌وته‌ ژێر ده‌ستى ئه‌و كاته‌ پێویسته‌ (ولي أمر) دابنرێت، (يغتفر في البقاء والاستمرار ما لا يغتفر في الابتداء) وه‌ دروست نییه‌ ململانێ و شۆڕشى چه‌كدارى دژ بكرێت هه‌رچه‌نده‌ فاسق و سته‌مكار و خراپیش بێت به‌ مه‌رجێ كافر نه‌بێت، به‌ڵكو پێویسته‌ تاعه‌ت و گوێڕایه‌ڵى بكرێت له‌ گشت فه‌رمانێكدا كه‌ بێ شه‌رعى نه‌بێت.
ئه‌مه‌ ڕا و مه‌زهه‌بى ئه‌هلى سوننه‌یه‌، ئیمامى ئه‌حمه‌د ڕه‌حمه‌تى خواى لێ بێت فه‌رموویه‌تى:
(ومن غلب عليهم بالسّيف حتّى صار خليفةً وسمّي أمير المؤمنين، فلا يحلّ لأحدٍ يؤمن باللّه واليوم الآخر أن يبيت ولا يراه إماماً، برّاً كان أو فاجراً. وقال أيضاً في رواية أبي الحارث -في الإمام، يخرج عليه من يطلب الملك، فيكون مع هذا قوم، ومع هذا قوم-: تكون الجمعة مع من غلب واحتجّ بأنّ ابن عمر صلّى بأهل المدينة في زمن الحرّة. وقال: (نحن مع من غلب)). واتە: (وه‌ هه‌ركه‌سێ به‌سه‌ریان زاڵبوو به‌ زه‌بری شمشێر تاوه‌كو بوو به‌ خه‌لیفه‌ و ناونرا ئه‌میرى باوه‌ڕداران، ئه‌وه‌ بۆ هیچ كه‌سێك حه‌ڵاڵ نیه‌ كه‌ باوه‌ڕى به‌ خوا و به ‌ڕۆژى دواییه‌ شه‌ڕ بكاته‌وه ‌و به‌ پێشه‌واى نه‌زانێ، ئه‌گه‌ر چاك بێت یان خراپ). وه‌ هه‌روه‌ها له‌ ڕیوایه‌تى أبو الحارث -له‌باره‌ى ئه‌و ئیمامه‌ى كه‌ كه‌سێكى لێ ده‌رئه‌چێ داواى موڵك و ده‌سه‌ڵات ده‌كات، به‌و شێوه‌یه‌ هه‌ندێ له‌ خه‌ڵكى له‌گه‌ڵ ئه‌م و هه‌ندێك له‌ خه‌ڵكى له‌گه‌ڵ ئه‌و- فه‌رمویه‌تى: كۆبوونه‌وه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌یان ده‌بێ كه‌ زاڵبووه‌، وه‌ ئه‌وه‌ى كرده‌ به‌ڵگه‌ كه‌ ئیبنو عومه‌ر نوێژى به‌ هلى مه‌دینه ‌كرد له‌ زه‌مه‌نى (الحرّة) و ووتى: ئێمه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ین كه‌ زاڵ بووه‌).
وقال الإمام أحمد بن محمد حنبل في كتابه أصول السنة:
(ومن خرج على إمام من أئمة المسلمين -وقد كانوا اجتمعوا عليه وأقروا له بالخلافة، بأي وجه كان، بالرضا أو بالغلبة- فقد شق هذا الخارج عصا المسلمين، وخالف الآثار عن رسول الله صلى الله عليه وسلم: فإن مات الخارج عليه مات ميتة جاهلية.
ولا يحل قتال السلطان، ولا الخروج عليه لأحد من الناس، فمن فعل ذلك فهو مبتدع على غير السنة والطريق).
واته‌: هه‌ركه‌سێك ده‌رچێت له‌سه‌ر پێشه‌وایه‌ك له ‌پێشه‌وایانی موسڵمانان كه‌ پێشتر هه‌موویان یه‌ك ده‌نگ بوونه‌ له‌سه‌ری و دانیان به‌ پێشه‌وایه‌تی ئه‌و ئیمامه‌ دابێ به‌ هه‌ر شێوازێك بووبێ، به‌ ڕه‌زابونی خۆیان بووبێ یان به‌ هێز زاڵ بووبێت به‌سه‌ریاندا، ئه‌وا ئه‌و كه‌سه‌ ڕیزی موسڵمانانی له‌ت كردووه‌ و پێچه‌وانه‌ی فه‌رموده‌كانی پێغه‌مبه‌ری كردووه‌ صلى الله علیه‌ وسلم: ئه‌گه‌ر به‌و شێوه‌یه‌ بمرێ ئه‌وا له‌سه‌ر نه‌فامی ده‌مرێ.
وه‌ به‌ هیچ شێوه‌یه‌ك دروست نیه‌ و حه‌رامه‌ جه‌نگ كردن له‌گه‌ڵ كاربه‌ده‌ستدا و حه‌ڵاڵیش نیه‌ بۆ هیچ كه‌سێك ده‌رچێت بۆ گیان كاربه‌ست.
وقال حنبل: في ولاية الواثق اجتمع فقهاء بغداد إلى أبي عبداللّه قالوا: هذا أمر قد تفاقم وفشا -يعنون إظهار القول بخلق القرآن- نشاورك في أنّا لسنا نرضى بإمرته ولا سلطانه. فقال: عليكم بالنّكير بقلوبكم، ولا تخلعوا يداً من طاعةٍ، ولا تشقّوا عصا المسلمين. وقال أحمد في رواية المروزيّ، وذكر الحسن بن صالح بن حيٍّ الزّيديّ فقال: كان يرى السّيف، ولا نرضى بمذهبه.
حه‌نبه‌ل ده‌فه‌رمووێ: له‌ سه‌رده‌مى ده‌سه‌ڵاتی واسقدا هه‌موو فه‌قیهه‌كانی به‌غداد كۆبوونه‌وه‌ له‌لای باوكی عبدالله و وتیان: ئه‌مه‌ باسێكه‌ گه‌وره‌ بووه‌ و بڵاوه‌ی كردووه‌ -مه‌به‌ست ئاشكرا كردنى ووته‌ به‌وه‌ى قورئان مه‌خلوقه‌- پرس و ڕات پێ ده‌كه‌ین كه‌ ئێمه‌ ڕازی نین نه‌ به‌ فه‌رمانڕه‌وایه‌تى وه‌ نه‌ به‌ ده‌سه‌ڵاتى. فه‌رموى: با به‌ دڵ پێتان ناخۆش بێ و نكۆڵی لێ بكه‌ن، وه‌ ده‌ستى گوێڕایه‌ڵى لێ به‌رمه‌ده‌ن، وه‌ دارى موسڵمانان له‌ت مه‌كه‌ن، وه‌ ئه‌حمه‌د له‌ ڕیوایه‌ته‌كه‌ى المروزيّ، باسی الحسن بن صالح بن حيّ الزّيديّ كرد و فه‌رموى: ئه‌و بڕوای به‌ ده‌رچوون بوو به‌ شمشێر، وه‌ ئێمه‌ له‌گه‌ڵ مه‌زهه‌به‌كه‌ى نین.
وقال ابن بطال: (وقد أجمع الفقهاء على وجوب طاعة السلطان المتغلب).
ئبنو بطال ده‌فه‌رموێ: (زانایانى فوقه‌ها كۆن له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى واجبه‌ تاعه‌ت و گوێڕایه‌ڵى ده‌سه‌ڵاتدارێك كه‌ به‌ زه‌بر ده‌سه‌ڵاتى گرتووه‌).
وقال النووي: (وأما الطريق الثالث: فهو القهر والاستيلاء: فإذا مات الإمام فتصدى للإمامة من جمع شرائطها من غير استخلاف ولا بيعة، وقهر الناس بشوكته وجنوده، انعقدت خلافته لينتظم شمل المسلمين، فإن لم يكن جامعاً للشرائط بأن كان فاسقاً، أو جاهلاً فوجهان: أصحها: انعقادها لما ذكرناه، وإن كان عاصياً بفعله).
وه‌ نه‌وه‌وى ده‌فه‌رموێ: (ئه‌مما ڕێگاى سێهه‌م: بریتییه‌ له‌ زاڵبوون و ده‌ست به‌سه‌راگرتن: جا ئه‌گه‌ر ئیمام كۆچى دوایی كرد، كه‌سێك ویستى ده‌ست به‌سه‌ر ئیمامه‌تیدا بگرێت، كه‌سێك كه‌ مه‌رجه‌كانى تیا كۆببێته‌وه‌ به‌بێ جێگرتنه‌وه ‌و به‌بێ به‌یعه‌ت پێ دان، وه‌ زاڵبێ به‌سه‌ر خه‌ڵكى به‌ دڕكی و به‌ سه‌ربازانى، ئه‌وه‌ جێگرتنه‌وه‌ى دامه‌زراوه‌ تاكو موسڵمانان كۆبكاته‌وه‌، وه‌ ئه‌گه‌ر مه‌رجه‌كانى تیا كۆنه‌ببۆوه‌ وه‌ك ئه‌وه‌ى فاسق بێ، یان جاهیل و نه‌زان بێ ئه‌وه‌ دوو ڕوو بۆ ئه‌مه‌ هه‌یه‌: دروست ترینیان: دامه‌زراوه‌ به‌وه‌ى باسمانكرد، هه‌رچه‌نده‌ به‌ كرده‌وه‌ى كه‌سێكى یاخى بووبێ).
وقال شيخ الاسلام ابن تيمية: (فمتى صار قادرا على سياستهم بطاعتهم أو بقهره فهو ذو سلطان مطاع إذا أمر بطاعة الله).
وه‌ شيخ الاسلام ئیبنو ته‌یمیه‌ ده‌فه‌رموێ: (جا هه‌ر وه‌خته‌ توانى سیاسه‌تیان به‌ڕێوه‌ببات چ به‌ گوێڕایه‌ڵی ئه‌مان بێت بۆ ئه‌و یان به‌ خۆ سه‌پاندنى ئه‌و بێت ئه‌وه‌ ئه‌م خاوه‌ن ده‌سه‌ڵاتێكى گوێ بۆ ڕایه‌ڵكراوه‌ ئه‌گه‌ر فه‌رمانى به‌ گوێڕایه‌ڵى خودا كرد).
قال شيخ الإسلام محمد بن عبدالوهاب -رحمه الله تعالى-: (الأئمة مجمعون من كل مذهب على أن من تغلب على بلد أو بلدان؛ له حكم الإمام في جميع الأشياء، ولولا هذا ما استقامت الدنيا. لأن الناس من زمن طويل قبل الإمام أحمد إلى يومنا هذا ما اجتمعوا على إمام واحد، ولا يعرفون أحداً من العلماء ذكر أن شيئاً من الأحكام لا يصلح إلا بالإمام الأعظم). [الدرر السنّية (٧/ ٢٣٩)].
شێخ محمدى كوڕى عبدالوهاب ڕه‌حمه‌تى خوداى لێبێت ده‌فه‌رموێت: (پێشه‌وایان كۆن له‌ هه‌موو مه‌زهه‌به‌كان هه‌ركه‌سێك زاڵ بوو به‌سه‌ر وڵاتێكدا یان چه‌ند وڵاتێكدا ئه‌وه‌ حوكمى پێشه‌واى هه‌یه‌ له‌ هه‌موو شته‌كاندا، له‌به‌رئه‌وه‌ى خه‌ڵكى له‌ مێژێكى درێژه‌وه‌ به‌ر له‌ ئیمام ئه‌حمه‌د تا ئه‌مڕۆمان له‌سه‌ر یه‌ك پێشه‌وا كۆنه‌بوونه‌ته‌وه‌، وه‌ ناشزانن له‌ یه‌كێك له‌ زانایانه‌وه‌ باسكرابێ كه‌ هیچ شتێك حوكم به‌ كه‌ڵك جێبه‌جێكردن نایه‌ت بێ ئیمامى مه‌زن).
وه‌ هه‌روه‌ها زۆرینه‌ (جمهور)ى ئه‌هلى سوننه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ بوون كه‌ دروست نییه‌ ده‌سه‌ڵاتدارى فاسق و زاڵم ملاملانێى له‌گه‌ل بكرێ بۆ لابردنى، به‌ڵكو زۆرێك له‌ زانایان ئیجماع نه‌قڵ ده‌كه‌ن له‌سه‌ر ئه‌مه‌ هه‌روه‌ك له‌ قسه‌ى ئه‌م زانایانه‌دا هاتووه‌:
ئیمام النووي فه‌رموى: (وَأَمَّا الْخُرُوج عَلَيْهِمْ وَقِتَالهمْ فَحَرَام بِإِجْمَاعِ الْمُسْلِمِينَ، وَإِنْ كَانُوا فَسَقَة ظَالِمِينَ وَقَدْ تَظَاهَرَتْ الأحَادِيث بِمَعْنَى مَا ذَكَرْته، وَأَجْمَعَ أَهْل السُّنَّة أَنَّهُ لَا يَنْعَزِل السُّلْطَان بِالْفِسْقِ).
واتا: (وه‌ ئه‌مما ده‌رچوون لێیان و كوشتار كردنیان ئه‌وه‌ حه‌رامه‌ به‌ ئیجماعى موسڵمانان ئه‌گه‌ر فاسق و سته‌مكاریش بووبێتن وه‌ فه‌رمووده‌كان ئه‌وه‌ ئاشكرا ده‌كه‌ن به‌وه‌ى كه‌ من باسمكرد وه‌ ئه‌هلی سوننه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ كۆن كه‌ نابێ ده‌سه‌ڵاتدار به‌ فسق لاببرێ).
وه‌ هه‌روه‌ها فه‌رمویه‌تى: (فلو طرأ على الخليفة فسق، قال بعضهم: يجب خلعه، إلا أن تترتب عليه فتنة وحرب، وقال جماهير أهل السنة من الفقهاء والمحدثين والمتكلمين: لا ينعزل بالفسق والظلم وتعطيل الحقوق، ولا يخلع ولا يجوز الخروج عليه بذلك، بل يجب وعظه وتخويفه، للأحاديث الواردة في ذلك، قال القاضي: وقد ادعى أبو بكر بن مجاهد في هذا الاجماع، وقد رد عليه بعضهم هذا بقيام الحسن وبن الزبير وأهل المدينة على بني أمية وبقيام جماعة عظيمة من التابعين والصدر الأول على الحجاج مع بن الأشعث، وتأول هذا القائل قوله أن لا ننازع الأمر أهله في أئمة العدل، وحجة الجمهور أن قيامهم على الحجاج ليس بمجرد الفسق بل لما غير من الشرع وظاهر من الكفر، قال القاضي: وقيل أن هذا الخلاف كان أولا ثم حصل الإجماع على منع الخروج عليهم والله اعلم).
واتا: (جا ئه‌گه‌ر پێشه‌واى موسڵمانان فوسقێكى لێ ده‌ركه‌وت هه‌ندێكیان ده‌ڵێن: پێویست ده‌كات لاببرێ مه‌گه‌ر ترسی فیتنه ‌و ئاشوب و جه‌نگى لێ بكه‌وێته‌وه‌، وه‌ جومهورى ئه‌هلی سوننه‌ له‌ فوقه‌هائه‌كان و فه‌رموده‌ناسان و موته‌كه‌لمین ده‌ڵێن: نابێ لاببرێ به‌هۆی فسق و سته‌م و په‌كخستنى مافه‌كان وه‌ لانابرێ وه‌ دروست نییه‌ ده‌رچوون لێی به‌و هۆیه‌وه‌ به‌ڵكو ده‌بێ وه‌عزى بۆ بدرێت و بترسێندرێت به‌و فه‌رموودانه‌ى له‌و باره‌یه‌وه‌ هاتون. القاضي ده‌ڵێ: ئه‌بو به‌كرى كوڕى موجاهید ئیدیعاى ئیجماع ده‌كات له‌سه‌ر ئه‌مه‌ وه‌ هه‌ندێكیان به‌رپه‌رچی ئه‌مه‌یان داوه‌ته‌وه‌ به‌وه‌ى حه‌سه‌ن و ئیبنو زوبه‌یر و ئه‌هلى مه‌دینه‌ هه‌ستان له‌ به‌نى ئومه‌یه‌ وه‌ به‌ هه‌ستانى ده‌سته‌یه‌كى زۆر له‌ تابعین و صه‌دری یه‌كه‌م له‌ حه‌جاج له‌گه‌ڵ ابن الأشعث، وه ‌ئه‌م وته‌بێژه‌ ئه‌م ووته‌یه‌ى ته‌ئویل كردوه‌: (أن لا ننازع الأمر أهله) بۆ پێشه‌وایانى دادپه‌روه‌ری دابڕیوه‌، وه‌ به‌ڵگه‌ى جومهور ئه‌وه‌یه‌ كه‌ هه‌ستانى ئه‌مانه‌ له‌ حه‌جاج ته‌نها له‌به‌ر فوسقێتى نه‌بوو به‌ڵكو له‌به‌ر گۆڕینى شه‌رع، وه‌ زاهیرى له‌ كوفرێك بوو، القاضي ده‌فه‌رموێ: وه‌ ووتراوه‌ ئه‌م خیلافه‌ له ‌سه‌ره‌تاوه ‌بوو پاشان ئیجماع كراوه‌ له‌سه‌ر قه‌ده‌غه‌ كردنى ده‌رچوون لێیان والله أعلم).
وقال شيخ الاسلام ابن تيمية: (فالمسألة هي من هذا الجنس وهو قتال الملوك المسلطين مع أهل عدل واتباع لسيرة الخلفاء الراشدين فإن كثيرا من الناس يبادر إلى الأمر بذلك؛ لاعتقاده أن في ذلك إقامة العدل ويغفل عن كون ذلك غير ممكن بل تربو مفسدته على مصلحته. ولهذا كان مذهب أهل الحديث ترك الخروج بالقتال على الملوك البغاة والصبر على ظلمهم إلى أن يستريح بر أو يستراح من فاجر).
واتا: (جا مه‌سه‌له‌كه‌ له‌م جۆره‌یه‌ ئه‌ویش كوشتار كردنى پاشای خۆسه‌پێن له‌گه‌ڵ ئه‌هلی عه‌دل و شوێنكه‌وتوانى ژیانى خه‌لیفه‌ ڕاشدێكان چونكه‌ له‌ ڕاستیدا زۆرێك له‌ خه‌ڵكى به‌مه‌ ده‌ست پێشخه‌رى ئه‌كات به‌ بڕواى خۆى دادپه‌روه‌رى ده‌چه‌سپێنێت، به‌ڵام بێ ئاگاشه‌ له‌وه‌ى ئه‌مه‌ ناكرێ به‌ڵكو مه‌فسه‌ده‌ت به‌سه‌ر مه‌صله‌حه‌ت سه‌ره‌كه‌وێ، هه‌ر بۆیه‌ مه‌زهه‌بی (فه‌رمووده‌ناسان) وازهێنانه‌ له‌ ده‌رچوون، له‌ كوشتار كردنى پاشا سته‌مكاره‌كان و ئارامگرتن له‌سه‌ر سته‌میان تا ئه‌و وه‌خته‌ى چاكه‌خوازێ ئیسراحه‌ت ده‌كات یان له‌ ده‌ست خراپه‌ خوازێك ئیسراحه‌ت ده‌كات).
وقال ابن حجر: (في حديث أبي هريرة: جواز كون الأمير فاسقاً جائراً، وإنه لا ينعزل بالفسق والجور، وأنه تجب طاعته ما لم يأمر بمعصيته. وخروج جماعة من السلف على الجورة كان قبل استقرار الإجماع على حرمة الخروج على الجائر).
واتە: (له‌ حه‌دیسى ئه‌بو هوره‌یره‌: دروسته‌ پێشه‌وا فاسق بێ، وه‌ ئه‌و به‌ فسق و سته‌مه‌كه‌ى لانابرێ، وه‌ ئه‌و پێویسته‌ كه‌ تاعه‌ت و گوێڕایه‌ڵ بكرێ ئه‌گه‌ر فه‌رمان نه‌كات به‌ تاوان، وه‌ ده‌رچوونى كۆمه‌ڵێك له‌ پێشین له‌ زاڵمان ئه‌وه‌ به‌ر له‌ جێگیر بوونى ئیجماع بوو له‌سه‌ر حه‌رامێتى ده‌رچوون له‌ سته‌مكاران).

كێ ڕاى جیاواز بوو له‌ ڕاى پێشوو:
وه‌ ئه‌وانه‌ى كه‌ باوه‌ڕیان به‌م به‌یعه‌ت دانه‌ نیه‌ به‌م جۆره‌ پێشه‌وا زاڵبووانه‌ خه‌واریج و موعته‌زیله‌كان بوون، وه‌ هه‌ندێ شافیعى مه‌زهه‌به‌كانیش و ئه‌بو حه‌نیفه‌ش، وه‌ زۆربه‌ى مورجیئه‌كانیش، وه‌ك له‌م قسانه‌دا ده‌رده‌كه‌وێت:
قال ابن أبي الحديد المعتزلي: (و عند أصحابنا انّ الخروج على أئمّة الجور واجب، وعند أصحابنا أيضاً انّ الفاسق المتغلّب بغير شبهة يعتمد عليها، لا يجوز أن يُنْصَر على من يخرح عليه ممّن ينتمي إلى الدين، ويأمر بالمعروف وينهى عن المنكر، بل يجب أن ينصر الخارجون عليه، وإن كانوا ضالّين في عقيدة اعتقدوها بشبهة دينية دخلت عليهم، لأنّهم أعدل منه وأقرب إلى الحقّ، ولا ريب في تلّزم الخوارج بالدين، كما لا ريب في أنّ معاوية لم يظهر عنه مثل ذلك) [ابن أبي الحديد: شرح نهج البلاغة (٥/ ٧٨)].
واتا: (له‌ لاى هاوڕێیانم ده‌رچوون له‌ پێشه‌وایانى سته‌م واجبه‌، وه‌ هه‌روه‌ها له‌ لاى هاوڕێیانم فاسقى زاڵبوو به‌بێ شوبهه‌ پشتى پێ ده‌به‌سترێ).
وقال أبو بكر الجصّاص في أحكام القرآن: (كان مذهب أبي حنيفة مشهوراً في قتال الظلمة وأئمّة الجور، ولذلك قال الأوزاعي: احتملنا أبا حنيفة على كل شيء حتى جاءنا بالسيف -يعني قتال الظلمة-، فلم نحتمله) [الجصّاص: أحكام القرآن (١/ ٨١)].
واتا: (مه‌زهه‌بی ئه‌بو حه‌نیفه‌ مه‌شهور و بڵاو بوو سه‌باره‌ت به‌ كوشتار كردنى سته‌مكاران و پێشه‌وایانى زاڵم، هه‌ر بۆیه‌ ئه‌وزاعى ده‌یوت: ته‌حه‌مولی ئه‌بو حه‌نیفه‌مان كرد له‌ هه‌موو شتێكدا تاوه‌كو شمشێرى هێنایه‌ كایه‌وه‌ -واتا: كوشتاركردنى سته‌مكاران- ئه‌وه‌مان بۆ قه‌بوڵ نه‌كرا).
وقال إمام الحرمين: (إنّ الامام إذا جار، وظهر ظلمه وغيّه ولم يرعو لزاجر عن سوء صنيعة فلأهل الحل والعقد، التواطؤ على ردعه ولو بشهر السلاح ونصب الحروب) [التفتازاني: شرح المقاصد (٢/ ٢٧٢) نقلاً عن امام الحرمين].
واتا: (ئیمام ئه‌گه‌ر سته‌م و زوڵمى كرد، وه‌ سته‌م و لادانى ده‌ركه‌وت وه‌ به‌ گوێی هیچ كه‌سێك ده‌ستى له‌ خراپه‌كانى هه‌ڵنه‌گرد ئه‌وه‌ بۆ ئه‌هلی حه‌ل و عه‌قد هه‌یه‌ كۆببنه‌وه ‌و ڕێككه‌ون بۆ ڕێگرتن لێی ئه‌گه‌ر به‌ هه‌ڵگرتنى چه‌كیش بووه‌ و به‌ هه‌ڵگیرسانى جه‌نگیش بووه‌).
وه‌ ئیمام النووي به‌ هه‌ڵه‌ى داناون و فه‌رمویه‌تى: (وأجمع أهل السنة أنه لا ينعزل السلطان بالفسق وأما الوجه المذكور في كتب الفقه لبعض أصحابنا أنه ينعزل وحكى عن المعتزلة أيضا فغلط من قائله مخالف للإجماع).
واتا: (وه‌ ئه‌هلی سوننه‌ كۆن له‌سه‌ر ئه‌وه‌ى ئیمام لانابرێ به‌هۆی فسق و تاوانه‌وه‌ وه‌ ئه‌مما ئه‌و ڕووه‌ى كه‌ له‌ هه‌ندێ له‌ كتابه‌ فقهێكانى هه‌ندێ له‌ هاوڕێیانمانه‌وه ‌(وه‌ك ئه‌وه‌ى پێش ئه‌م قه‌وله‌ باسمان لێوه‌كرد له‌لایه‌ن ئیمامى جوینیه‌وه‌) باسكراوه‌ به‌وه‌ى لاده‌برێن وه‌ كه‌ له‌ موعته‌زیله‌شه‌وه‌ ده‌گێڕدرێته‌وه‌ هه‌روه‌ها ئه‌وه‌ هه‌ڵه‌یه‌كه‌ له‌لایه‌ن بێژه‌ره‌كه‌یه‌وه‌ پێچه‌وانه‌ى ئیجماعه‌).

به‌ڵگه‌ى ئه‌وانه‌ چى بوو كه‌ به‌ دروستیان زانى ده‌سه‌ڵاتدارى فاسق و سته‌مكار لاببرێت و جه‌نگى دژ بكرێت:
وه‌ڵام: بێگومان هیچ به‌ڵگه‌یه‌كى شه‌رعى ڕوون و ئاشكرا (صریح) نیه‌ له‌سه‌ر دروستێتى ده‌رچون له‌ گژ ده‌سه‌ڵاتدارى فاسق و سته‌مكار به‌ چه‌ك و لابردنى، به‌ڵكو به‌ڵگه‌ ئاشكراكان به‌ پێچه‌وانه‌ى ئه‌و كاره‌ن وه‌ك ده‌یانخه‌ینه‌ ڕوو، به‌ڵام ئه‌وانه‌ى كه‌ ئه‌م بۆچونه‌یان هه‌یه‌ چه‌ند شتێك ده‌كه‌نه‌ به‌ڵگه‌ كه‌ هیچیان به‌ڵگه‌ى ئاشكرا نین له‌سه‌ر مه‌به‌سته‌كه‌یان به‌ڵكو زۆربه‌یان له‌ دۆڵێكن و مه‌به‌سته‌كه‌ش له‌ دۆڵێكى تره‌، وه‌ك:
قوله تعالى: {قَالَ وَمِنْ ذُرِّيَّتِي قَالَ لا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ} لما جعل الله إبراهيم إمامًا، سأل الله أن تكون الأئمةُ من بعده من ذريته، فأجيب إلى ذلك وأخبر أنه سيكون من ذريته ظالمون، وأنه لا ينالهم عهد الله، ولا يكونون أئمة فلا يقتدى بهم، وقال ابن أبي نَجِيح، عن مجاهد، {قَالَ لا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ} قال: لا يكون لي إمام ظالم (يقتدى به) وفي رواية: لا أجعل إمامًا ظالمًا يقْتَدَى به. وقال ابن أبي حاتم: ... عن مجاهد، في قوله: {وَمِنْ ذُرِّيَّتِي} قال: أما من كان منهم صالحًا فسأجعله إمامًا يُقتدى به، وأما من كان ظالما فلا ولا نُعْمَةَ عَيْنٍ. وقال سعيد بن جبير: {لا يَنَالُ عَهْدِي الظَّالِمِينَ} المراد به المشرك، لا يكون إمام ظالم. يقول: لا يكون إمام مشرك.
قال عطاء بن أبي رباح: عهدي رحمتي، وقال السدي: نبوتي، وقيل: الإمامةُ، قال مجاهد: ليس لظالم أن يطاع في ظلمه.
ومعنى الآية لا ينال ما عهدت إليك من النبوة والإمامة من كان ظالما من ولدك.
وقيل: أراد بالعهد الأمان من النار وبالظالم المشرك كقوله تعالى: {الَّذِينَ آمَنُوا وَلَمْ يَلْبِسُوا إِيمَانَهُمْ بِظُلْمٍ أُولَئِكَ لَهُمُ الْأَمْنُ} [الأنعام: ٨٢].
كه‌وابوو ئه‌م ئایه‌ته‌ به‌ڵگه‌ نییه‌ له‌سه‌ر به‌گژداچونه‌وه‌ى سوڵته‌ى فاسق، به‌ڵكو ئه‌گه‌ر له‌ یه‌كێك له‌ ته‌فسیره‌كانیشیدا باس له‌ سوڵته‌ى زاڵم بكات ئه‌وه‌ مه‌به‌ست له‌ سه‌ره‌تایه‌ نه‌ك لابردنى دواى سوڵته‌ كه‌وتنه‌ ده‌ست (ان النهي عن تولية الظالم ابتداء لا على الخروج عليه بعد توليته).
وه‌ هه‌روه‌ها ده‌قه‌كانى فه‌رمان كردن به ‌چاكه ‌و نه‌هى كردن له‌ خراپه‌!، كه‌ ئه‌مه‌ش به‌ هه‌ڵه‌ به‌كارهێنانى ده‌قه‌كانه‌ وه‌ ئه‌مه‌ یه‌كێكه‌ له‌و بنچینانه‌ى كه‌ مه‌زهه‌بى موعته‌زیله‌ى له‌سه‌ر به‌رپا بوو كه‌ مه‌به‌ستیان له‌ نه‌هى له‌ خراپه‌ بریتى بوو له‌ به‌گژداچوونه‌وه‌ى سوڵته‌ و ده‌سه‌ڵات.
(من أصول المعتزلة: الأمر بالمعروف والنهي عن المنكر، ويضمنون ذلك الخروج على الأئمة، فيقولون: إذا عصى إمام المسلمين العام وأصر على معصية حتى ولو كانت صغيرة لم نقره، بل نخرج عليه ونقاتله، ويسمون ذلك: أمراً بالمعروف ونهياً عن المنكر. وأهل السنة يقولون: لا نكفر الأئمة بذنب، ولا نخرج عن طاعتهم ما لم نر كفراً بواحاً، كما أمرنا بذلك النبي صلى الله عليه وسلم، هذه أصول الإسلام وأركان الدين عند المعتزلة).
واتا: له‌ بنه‌ماكانى موعته‌زیله‌: فه‌رمان كردن به‌ چاكه ‌و نه‌هی كردنه‌ له‌ خراپه‌، وه‌ مه‌به‌ستیان پێى ده‌رچوونه‌ له‌ پێشه‌وایان، جا ده‌ڵێن: ئه‌گه‌ر پێشه‌واى موسڵمانانى گشتى یاخى بوو وه‌ سوور بوو له‌سه‌ر تاوان ئه‌گه‌ر تاوانه‌كه‌ بچوكیش بێ ئێمه‌ دان به‌ ده‌سه‌ڵاتى نانێین به‌ڵكو لێی ده‌رده‌چین و كوشتارى ده‌كه‌ین، وه‌ ئه‌مه‌ ناوده‌به‌ن به‌: فه‌رمان كردن به‌ چاكه ‌و نه‌هی كردن له‌ خراپه‌، وه‌ ئه‌هلی سوننه‌ ده‌ڵێن: ئێمه‌ پێشه‌وایان به‌ تاوان كافر ناكه‌ین، وه‌ له‌ تاعه‌ت و گوێڕایه‌ڵیان ده‌رناچین تاوه‌كو كوفرێكى ڕوون و ئاشكرا نه‌بینین، هه‌روه‌ك پێغه‌مبه‌ر صلى الله عليه وسلم فه‌رمانى به‌وه‌ پێ كردوین، ئا ئه‌مه‌ بنه‌ماى ئیسلام و بنچینه‌ى دینه‌ له‌لاى موعته‌زیله‌).
وه‌ هه‌روه‌ها چونكه‌ ده‌قه‌كانى فه‌رمان به‌ چاكه‌ و نه‌هى له‌ خراپه‌ (عام)ـه‌ به‌ڵام ده‌قه‌كانى كه‌ به‌ئاشكرا نه‌هى له‌ به‌گژداچونه‌وه‌ى سوڵته‌ ده‌كات تایبه‌ت (خاص)ن، وه‌ به‌ڵگه‌ى تایبه‌تیش له‌پێش به‌ڵگه‌ى گشتییه‌ (يُقدَّم الخاص على العام).
ئیمام ئیبنو القیم ده‌فه‌رموێت: (فإذا كان إنكار المنكر يستلزم ما هو أنكر منه وأبغض إلى الله ورسوله فإنه لا يسوغ إنكاره وإن كان الله يبغضه ويمقت أهله وهذا كالإنكار على الملوك والولاة بالخروج عليهم فإنه أساس كل شر وفتنة إلى آخر الدهر وقد استأذن الصحابة رسول الله صلى الله علیه وسلم في قتال الأمراء الذين يؤخرون الصلاة عن وقتها وقالوا: أفلا نقاتلهم، فقال: «لا، ما أقاموا الصلاة»، وقال: «من رأى من أميره ما يكرهه فليصبر ولا ينزعن يدا من طاعته»، ومن تأمل ما جرى على الإسلام في الفتن الكبار والصغار رآها من إضاعة هذا الأصل وعدم الصبر على منكر فطلب إزالته فتولد منه ما هو أكبر منه فقد كان رسول الله صلى الله علیه وسلم يرى بمكة أكبر المنكرات ولا يستطيع تغييرها بل لما فتح الله مكة وصارت دار إسلام عزم على تغيير البيت ورده على قواعد إبراهيم ومنعه من ذلك مع قدرته عليه خشية وقوع ما هو أعظم منه من عدم احتمال قريش لذلك لقرب عهدهم بالإسلام وكونهم حديثي عهد بكفر ولهذا لم يأذن في الإنكار على الأمراء باليد لما يترتب عليه من وقوع ما هو أعظم منه كما وجد سواء).
وه‌ هه‌روه‌ها ده‌رچونى هه‌ندێك له‌ پیاوانى سه‌له‌ف دژ به‌ ده‌سه‌ڵاتدارى سه‌رده‌مه‌كانیان.
وه‌ له‌ ڕاستیشدا ئه‌م هه‌ڵوێستانه‌ هیچیان به‌ڵگه‌ى شه‌رعى نین چونكه ‌(ليست الحجة في عمل العلماء وأقوالهم؛ لأنهم يخطئون ويصيبون، وكثير منهم مبتدع، وإنما الحجة في كلام الله تعالى وفي سنة رسول الله الثابتة).
وه‌ هه‌روه‌ها هه‌ڵوێستى ده‌رچونى ئه‌و پیاوانه‌ قه‌بوڵ نیه‌ له‌به‌ر چوار هۆ:
١- إن الأحاديث عن النبي صلى الله عليه وسلم تمنع من الخروج ولو ظلم ولو فسق ولو عصى، ولم تستثنِ إلا الكفر الصريح.
به‌ڕاستى ئه‌و فه‌رموودانه‌ى له‌ پێغه‌مبه‌ره‌وه‌ صلى الله عليه وسلم هاتوه‌ رێگری له‌ ده‌رچوون ده‌كات ئه‌گه‌ر سته‌مى كردبێ وه‌ ئه‌گه‌ر تاوانى كردبێت وه‌ ئه‌گه‌ر یاخی بووبێت، وه‌ هیچى لێ ده‌رنه‌كردوه‌ جگه‌ له‌ كوفری ڕاشكاو و صه‌ریح نه‌بێ.
٢- وأن الخروج على الحجاج ليس سببه الفسق! بل كان بدافع التكفير عند من رأوا الخروج عليه. كما قال النووي رحمه الله [شرحه، جزء (١١-١٢) (ص: ٤٣٣)، تحت الحديث رقم: (٤٧٤٨)]: (قيامهم على الحجاج ليس بمجرد الفسق؛ بل لما غيّر من الشرع وظاهر الكفر).
وه‌ ده‌رچوون له‌ حه‌جاج هۆیه‌كه‌ى تاوان نه‌بوو! به‌ڵكو پاڵنه‌رى كافر كردن بوو له‌لاى ئه‌وانه‌ى ده‌رچوونیان به‌ دروست زانى، هه‌روه‌ك ئیمامى نه‌وه‌وى ڕه‌حمه‌تى خوداى لێ بێت ده‌فه‌رموێت: (هه‌ستانیان له‌ حه‌جاج ته‌نها له‌به‌ر تاوان نه‌بوو، به‌ڵكو له‌به‌رئه‌وه ‌بوو شه‌ریعه‌تى گۆڕی و كوفری لێ ئاشكرابوو).
٣- أن ابن الزبير والحسين قد خالفهم الصحابةُ في ذلك -رضي الله عنهم أجمعين-، كما أنكر بعضُ كبار التابعين الدخولَ مع ابن الأشعث.
ئیبنو زوبه‌یر و حوسێن هاوه‌ڵان پێچه‌وانه‌یانیان كرد له‌و كاره‌یان -خودایان لێ ڕازى بێت- هه‌روه‌ها هه‌ندێ له‌ گه‌وره‌ تابعینیش نكۆڵیان له‌وه‌ كرد كه‌ له‌گه‌ڵ ابن الأشعث بچنه‌ ژووره‌وه‌.
٤- ثم إن الإجماع قد استقرّ بعدُ على منع الخروج على الحاكم؛ إلا في حالة الكفر الصريح فقط.
پاشان ئیجماع و یه‌ك ده‌نگى جێگیربوو دواى ئه‌وه‌ له‌سه‌ر ڕێگرى كردن له‌ ده‌رچوون له‌ ده‌سه‌ڵاتدار ئیللا له‌ حاڵه‌تى كوفری ڕاشكاو و صه‌ریح نه‌بێ و به‌س.

ڕوونكردنه‌وه‌ى ئه‌و فه‌رمودانه‌ى كه‌ ڕێگرێكى ئاشكران له‌ ململانێ كردن له‌گه‌ڵ سه‌ركرده‌ى وڵات و له‌ ده‌رچون له‌ ژێرده‌سته‌یه‌تى ئه‌و هه‌رچه‌نده‌ فاسق و سته‌مكاریش بێت:
١- قَالَ حُذَيْفَةُ بْنُ الْيَمَانِ قُلْتُ: يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا كُنَّا بِشَرٍّ فَجَاءَ اللَّهُ بِخَيْرٍ فَنَحْنُ فِيهِ فَهَلْ مِنْ وَرَاءِ هَذَا الْخَيْرِ شَرٌّ؟ قَالَ: «نَعَمْ». قُلْتُ: هَلْ وَرَاءَ ذَلِكَ الشَّرِ خَيْرٌ؟ قَالَ: «نَعَمْ». قُلْتُ: فَهَلْ وَرَاءَ ذَلِكَ الْخَيْرِ شَرٌّ؟ قَالَ: «نَعَمْ». قُلْتُ: كَيْفَ؟ قَالَ: «يَكُونُ بَعْدِى أَئِمَّةٌ لا يَهْتَدُونَ بِهُدَاي وَلا يَسْتَنُّونَ بِسُنَّتِي وَسَيَقُومُ فِيهِمْ رِجَالٌ قُلُوبُهُمْ قُلُوبُ الشَّيَاطِينِ فِي جُثْمَانِ إِنْسٍ». قَالَ: قُلْتُ: كَيْفَ أَصْنَعُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنْ أَدْرَكْتُ ذَلِكَ؟ قَالَ: «تَسْمَعُ وَتُطِيعُ لِلأمِيرِ وَإِنْ ضُرِبَ ظَهْرُكَ وَأُخِذَ مَالُكَ فَاسْمَعْ وَأَطِعْ» [رواه مسلم].
حوزه‌یفه‌ى كوڕی یه‌مان ده‌فه‌رمووێت: وتم: ئه‌ى پێغه‌مبه‌رى خوا صلى الله علیه وسلم ئێمه‌ له‌ شه‌ڕ و خراپه‌كاریدا بووین خوداش ئه‌م خێره‌ى به‌سه‌رمان هێنا كه‌ تیایداین جا ئایه‌ له‌ پشت ئه‌م خێره‌وه‌ شه‌ڕ هه‌یه‌؟
فه‌رموی: به‌ڵێ.
وتم: ئایه‌ له‌دوای ئه‌و شه‌ڕه‌ خێر هه‌یه‌؟
فه‌رمووى: به‌ڵێ.
وتم: ئایه‌ له‌دوای ئه‌و شه‌ڕه‌ خێر هه‌یه‌؟
فه‌رموى: به‌ڵێ.
وتم: چۆن؟
فه‌رموى: (له‌پاش من پێشه‌وایانێك ده‌بن كه‌ په‌یڕه‌وى له‌ ڕێگاى من ناكه‌ن وه‌ له‌سه‌ر سوننه‌تى من ناڕۆن وه‌ پیاوانێكیشیان تیاده‌بێ دڵانیان دڵانى شه‌یتانه‌كانن له‌ جه‌سته‌ى مرۆڤدا).
وتم: ئه‌ى چی بكه‌م ئه‌گه‌ر من به‌و وه‌زعه‌ گه‌شتم ئه‌ى پێغه‌مبه‌رى خوا صلى الله علیه وسلم؟
فه‌رموى: (گوێڕایه‌ڵى پێشه‌وا ده‌كه‌یت و ملكه‌چ ده‌بیت ئه‌گه‌ر له‌ پشتیشت درا و ماڵیشت خورا، گوێڕایه‌ڵ ده‌بیت و ملكه‌چ ده‌بیت).
٢- عن عدي بن حاتم قال: قلنا يا رسول الله لا نسألك عن طاعة من اتقى ولكن من فعل وفعل فذكر الشر فقال: «اتقوا الله واسمعوا وأطيعوا» [السنة لابن أبي عاصم، وصححه الألباني].
عه‌دى كوڕی حاته‌م ده‌فه‌رموێت: وتمان ئه‌ى پێغه‌مبه‌رى خوا صلى الله علیه وسلم پرسیارت له‌باره‌ى تاعه‌ت و گوێڕایه‌ڵى ئه‌و كه‌سه‌ت لێ ناكه‌ین كه‌ ته‌قواى خواى هه‌یه‌ به‌ڵكو ئه‌و كه‌سه‌ى كه‌ ئاوها ئاوها ده‌كات باسی خراپه‌ی كرد، پێغه‌مبه‌ر صلى الله علیه وسلم فه‌رموى: له‌ خوا بترسێن و گوێڕایڵ بن و ملكه‌چ بن).
٣- وقال: «إِنَّهَا سَتَكُونُ بَعْدِى أَثَرَةٌ وَأُمُورٌ تُنْكِرُونَهَا». قَالُوا: يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ تَأْمُرُ مَنْ أَدْرَكَ مِنَّا ذَلِكَ؟ قَالَ: «تُؤَدُّونَ الْحَقَّ الَّذِى عَلَيْكُمْ وَتَسْأَلُونَ اللَّهَ الَّذِى لَكُمْ» [رواه البخاري ومسلم].
وه‌ پێغه‌مبه‌ر صلى الله عليه وسلم ده‌فه‌رموێت: (به‌ ته‌ئكید پاش من (أَثَرَةٌ) و چه‌ند كارێك ده‌بێ ئێوه‌ پێی ڕازى نین و نكۆڵی ده‌كه‌ن)، وتمان: ئه‌ى پێغه‌مبه‌رى خوا صلى الله عليه وسلم فه‌رمانمان چۆنهایی پێ ده‌كه‌ى گه‌ر كه‌سێك له‌ ئێمه‌ به‌وه ‌گه‌شت؟ فه‌رمووى: (ئه‌و مافه‌ى كه‌ له‌سه‌رتانه‌ به‌جێی بهێنن وه‌ ئه‌و مافه‌ى هه‌تانه‌ له‌ خواى داواكه‌ن).
وقال: «اسمع وأطع في عسرك ويسرك ومنشطك ومكرهك وأثرة عليك وإن أكلوا مالك وضربوا ظهرك» [أخرجه أحمد في المسند، وفي السنة لابن أبي عاصم، وصححه الألباني].
واتا: (گوێڕایه‌ڵ و ملكه‌چ به‌ له‌ خۆشی و له‌ ناخۆشیت له‌ چست و چالاكیت و له‌ ته‌مه‌ڵیت و فه‌زڵ به‌سه‌ردانیشدا وه‌ ئه‌گه‌ر ماڵتیان خوارد و له‌ پشتیشیان داى).
٤- وعن عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ قَالَ: دَعَانَا رَسُولُ اللَّهِ فَبَايَعْنَاهُ فَكَانَ فِيمَا أَخَذَ عَلَيْنَا أَنْ بَايَعَنَا عَلَى السَّمْعِ وَالطَّاعَةِ فِى مَنْشَطِنَا وَمَكْرَهِنَا وَعُسْرِنَا وَيُسْرِنَا وَأَثَرَةٍ عَلَيْنَا وَأَنْ لا نُنَازِعَ الأمْرَ أَهْلَهُ، قَالَ: «إِلا أَنْ تَرَوْا كُفْرًا بَوَاحًا عِنْدَكُمْ مِنَ اللَّهِ فِيهِ بُرْهَانٌ» [رواه البخاري ومسلم].
وه‌ له‌ عوباده‌ى كوڕى صامته‌وه‌ ده‌فه‌رموێت: پێغه‌مبه‌رى خوا صلى الله عليه وسلم بانگى كردین، ئێمه‌ش به‌یعه‌تمان پێدا جا له‌وه‌ى كه‌ لێی وه‌رگرتین له‌و به‌یعه‌ته‌ى دامان، به‌یعه‌تى لێ وه‌رگرتین له‌سه‌ر گوێڕایه‌ڵی و ملكه‌چى كردن له‌ چست و چالاكیت و له‌ ته‌مه‌ڵیت و فه‌زڵى كه‌سانى تریشى به‌سه‌ردا داین و مافی خواردین وه‌ ململانێى ده‌سه‌ڵات و كورسێكه‌ى نه‌كه‌ین، فه‌رموى: (مه‌گه‌ر كوفرێكى ڕوون و ئاشكراى لێ ببینن كه‌ له‌سه‌ر ئه‌و كوفره‌ به‌ڵگه‌ى ته‌واوتان هه‌بێت لای خوای گه‌وره‌).
٥- عن عوف بن مالك عن رسول الله قال: «خيار أئمتكم الذين تحبونهم ويحبونكم ويصلون عليكم وتصلون عليهم وشرار أئمتكم الذين تبغضونهم ويبغضونكم وتلعنونهم ويلعنونكم»، قيل: يا رسول الله أفلا ننابذهم بالسيف؟ فقال: «لا، ما أقاموا فيكم الصلاة، وإذا رأيتم من ولاتكم شيئا تكرهونه فاكرهوا عمله ولا تنزعوا يدا من طاعة» [صحيح مسلم -عبدالباقي- (٣/ ١٤٨١)].
باشترینى پێشه‌واكانتان ئه‌وانه‌ن كه‌ ئێوه‌ خۆشیانتان ده‌وێ و ئه‌وانیش ئێوه‌یان خۆشده‌وێ وه‌ دوعای خێریان بۆ ده‌كه‌ن وه‌ ئه‌وانیش دوعای خێرتان بۆ ده‌كه‌ن، وه‌ خراپترینى پێشه‌واكانتان ئه‌وانه‌ن كه‌ ده‌یان بوغزێنن و ئه‌وانیش ئێوه‌ ده‌بوغزێنن وه‌ جنێویان پێ ده‌ده‌ن و ئه‌وانیش جنێوتان پێ ده‌ده‌ن، ووترا: ئه‌ى پێغه‌مبه‌رى خوا صلى الله عليه وسلم ئایه‌ لایان نه‌به‌ین به‌ زه‌بری شمشێر؟، فه‌رموى: نه‌خێر مادام نوێژتان له‌گه‌ڵدا ده‌كه‌ن، وه‌ ئه‌گه‌ر شتێكتان بینى له‌ سه‌رپه‌رشتیارانتان كه‌ ئێوه‌ پێتان ناخۆشه‌ ئه‌وه‌ ئێوه‌ كرده‌وه‌كه‌ى ببغوزێنن (پێت ناخۆش بێت) به‌ڵام ده‌ستى تاعه‌تى لێ دامه‌ماڵێنن.
٦- وه‌ له‌ (ابن عباس)ـه‌وه‌ رضي الله عنه مرفوعا: «من رأى من أميره شيئاً يكرهه فليصبر، فإن من فارق الجماعة شبراً فمات؛ فميتةٌ جاهلية» [خ: (٧٠٥٣)، م: (٧٤٦٧)].
واتا: (هه‌ركه‌سێك شتێكى بینى له‌ ئه‌میره‌كه‌ى كه‌ پێی ناخۆشه‌ با ئارام بگرێ، له‌به‌رئه‌وه‌ى هه‌ركه‌سێك له‌ كۆمه‌ڵى موسڵمانان داببڕێ به‌ ئه‌ندازه‌ى بستێك، به‌و حاڵه‌وه‌ بمرێ، ئه‌وه‌ مردنێكى جاهیلانه‌یه‌ (حاڵی وه‌ك حاڵی جاهیلان وایه‌).

ڕوونكردنه‌وه‌ى ئه‌وه‌ى كه‌ هاوه‌ڵانى پێغه‌مبه‌ر صلى الله عليه وسلم ڕازى نه‌بوون به‌م ده‌رچونه‌ى (حسين وابن الزبير رضي الله عنهم أجمعين) وه‌ گه‌وره‌ تابیعیه‌كانیش ئینكاریان له‌ ده‌رچونه‌كه‌ى ابن الأشعث كرد:
قال البخاري -رحمه الله- (٧١١١): (... عَنْ نَافِعٍ قَالَ: لَمَّا خَلَعَ أَهْلُ الْمَدِينَةِ يَزِيدَ بْنَ مُعَاوِيَةَ، جَمَعَ ابْنُ عُمَرَ حَشَمَهُ وَوَلَدَهُ، فَقَالَ: إِنِّى سَمِعْتُ النَّبِىَّ -صلى الله عليه وسلم- يَقُولُ: «يُنْصَبُ لِكُلِّ غَادِرٍ لِوَاءٌ يَوْمَ الْقِيَامَةِ». وَإِنَّا قَدْ بَايَعْنَا هَذَا الرَّجُلَ عَلَى بَيْعِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ، وَإِنِّى لا أَعْلَمُ غَدْرًا أَعْظَمَ مِنْ أَنْ يُبَايَعَ رَجُلٌ عَلَى بَيْعِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ، ثُمَّ يَنْصِبُ لَهُ الْقِتَالُ، وَإِنِّى لا أَعْلَمُ أَحَدًا مِنْكُمْ خَلَعَهُ، وَلا تَابعَ فِى هَذَا الأمْرِ، إِلا كَانَتِ الْفَيْصَلَ بَيْنِى وَبَيْنَهُ.
له‌ نافعه‌وه‌ فه‌رموى: كاتێك ئه‌هلى مه‌دینه‌ یه‌زیدى كوڕى موعاویەیان لابرد ئیبنو عومه‌ر خواى لێ ڕازى بێت ده‌سته ‌و مناڵه‌كانى كۆكرده‌وه ‌و فه‌رموى: من گوێم له‌ پێغه‌مبه‌رى خوا بووه‌ صلى الله عليه وسلم ده‌یفه‌رموو: (بۆ هه‌موو غه‌دركه‌رێك به‌یداخێك داده‌نرێت پێى ده‌ناسرێته‌وه‌ له‌ ڕۆژى قیامه‌ت). وه‌ ئێمه‌ به‌یعه‌تمان به‌م پیاوه‌ داوه‌ له‌سه‌ر به‌یعه‌تى خودا و پێغه‌مبه‌ره‌كه‌ى، وه ‌من نازانم غه‌درێك له‌وه‌ گه‌وره‌تر بێ به‌یعه‌ت بدرێ به‌ پیاوێك له‌سه‌ر به‌یعه‌تى خودا و پێغه‌مبه‌ره‌كه‌ى پاشان كوشتار كردنى بۆ ئاماده‌بكات، وه‌ نازانم كه‌سێك هه‌بێ له‌ ئێوه‌ (یه‌زیدى) لابردبێ، و نه‌ شوێنى كارى وا كه‌وتبێ، هه‌ركه‌سێك وای كردبێ ئه‌وه‌ كۆتایى و پچڕاندنى نێوان من و ئه‌وه‌.
٢- وقال ابن الأثير -رحمه الله- عن خروج الحسين -رضي الله عنه- [أسد الغابة (٢/ ٢٨)]: (فأتاه كتب أهل الكوفة وهو بمكة، فتجهز للمسير، فنهاه جماعة، منهم: أخوه محمد ابن الحنفية وابن عمر وابن عباس وغيرهم) انتهى.
واتا: (جا نووسراوى ئه‌هلی كوفه‌ى بۆ هات وه‌ ئه‌و وه‌خته‌ له‌ مه‌ككه‌ بوو، جا خۆى بۆ ڕۆشتن ئاماده‌كرد، كۆمه‌ڵێك ڕێگرى لێكرد، له‌وانه‌: محمدى كوڕی الحنفیة‌ و ابن عمر و ابن عباس و جگه‌ له‌مانه‌ش). ته‌واوبوو.
٣- وقال شيخ الاسلام ابن تيمية: (كان الحسن البصري يقول: إن الحجاج عذاب الله فلا تدفعوا عذاب الله بأيديكم ولكن عليكم بالاستكانة والتضرع فإن الله تعالى يقول: {وَلَقَدْ أَخَذْنَاهُمْ بِالْعَذَابِ فَمَا اسْتَكَانُوا لِرَبِّهِمْ وَمَا يَتَضَرَّعُونَ}، وكان طلق بن حبيب يقول: اتقوا الفتنة بالتقوى، فقيل له: أجمل لنا التقوى؟ فقال: أن تعمل بطاعة الله على نور من الله ترجو رحمة الله، وأن تترك معصية الله على نور من الله تخاف عذاب الله. رواه أحمد وابن أبي الدنيا، وكان أفاضل المسلمين ينهون عن الخروج والقتال في الفتنة كما كان عبد الله بن عمر وسعيد بن المسيب وعلي بن الحسين وغيرهم ينهون عام الحرة عن الخروج على يزيد وكما كان الحسن البصري ومجاهد وغيرهما ينهون عن الخروج في فتنة ابن الأشعث ولهذا استقر أمر أهل السنة على ترك القتال في الفتنة للأحاديث الصحيحة الثابته عن النبي صلى الله عليه وسلم وصاروا يذكرون هذا في عقائدهم ويأمرون بالصبر على جور الأئمة وترك قتالهم وإن كان قد قاتل في الفتنة خلق كثير من أهل العلم والدين وباب قتال أهل البغي والأمر بالمعروف والنهي عن المنكر يشتبه بالقتال في الفتنة وليس هذا موضع بسطه ومن تأمل الأحاديث الصحيحة الثابته عن النبي صلى الله عليه وسلم في هذا الباب واعتبر أيضا اعتبار أولي الأبصار علم أن الذي جاءت به النصوص النبوية خير الأمور ولهذا لما أراد الحسين رضي الله عنه أن يخرج إلى أهل العراق لما كاتبوه كتبا كثيرة أشار عليه أفاضل أهل العلم والدين كابن عمر وابن عباس وأبي بكر بن عبد الرحمن بن الحارث بن هشام أن لا يخرج وغلب على ظنهم أنه يقتل حتى إن بعضهم قال: أستودعك الله من قتيل، وقال بعضهم: لولا الشفاعة لأمسكتك ومصلحة المسلمين والله ورسوله إنما يأمر بالصلاح لا بالفساد لكن الرأي يصيب تارة ويخطيء أخرى فتبين أن الأمر على ما قاله أولئك ولم يكن في الخروج لا مصلحة دين ولا مصلحة دنيا بل تمكن أولئك الظلمة الطغاة من سبط رسول الله صلى الله عليه وسلم حتى قتلوه مظلوما شهيدا وكان في خروجه وقتله من الفساد ما لم يكن حصل لو قعد في بلده فإن ما قصده من تحصيل الخير ودفع الشر لم يحصل منه شيء بل زاد الشر بخروجه وقتله ونقص الخير بذلك وصار ذلك سببا لشر عظيم وكان قتل الحسين مما أوجب الفتن كما كان قتل عثمان مما أوجب الفتن وهذا كله مما يبين أن ما أمر به النبي صلى الله عليه وسلم من الصبر على جور الأئمة وترك قتلاهم والخروج عليهم هو أصلح الأمور للعباد في المعاش والمعاد وأن من خالف ذلك متعمدا أو مخطئا لم يحصل بفعله صلاح بل فساد ولهذا أثنى النبي صلى الله عليه وسلم على الحسن بقوله: «إن ابني هذا سيد وسيصلح الله به بين فئتين عظيمتين من المسلمين»، ولم يثن على أحد لا بقتال في فتنة ولا بخروج على الأئمة ولا نزع يد من طاعة ولا مفارقة للجماعة وأحاديث النبي صلى الله عليه وسلم الثابته في الصحيح كلها تدل على هذا).
٤- وقال -رحمه الله- [المنهاج (٤/ ٥٣٠)]: ولهذا لما أراد الحسين -رضي الله عنه- أن يخرج إلى أهل العراق لما كاتبوه كتباً كثيرة: أشار عليه أفاضل أهل العلم والدين كابن عمر وابن عباس وأبي بكر بن عبد الرحمن بن الحارث بن هشام أن لا يخرج ...» انتهى.
(هه‌ربۆیه‌ كاتێك حسین خوا لێی ڕازى بێت ویستى ده‌رچێ بۆ لاى ئه‌هلی عێراق كاتێ نووسراوێكى زۆریان بۆ ڕه‌وانه‌ كردبوو، به‌ڕێزانى ئه‌هلی عیلم و دین وه‌ك ابن عمر و ابن عباس و أبي بكر بن عبد الرحمن بن الحارث بن هشام ئاماژه‌یان پێدا كه‌ نه‌ڕوا ...).
٥- وقال ابن كثير -رحمه الله- لمّا ذكر قتال أهل المدينة ليزيد [البداية والنهاية (٨/ ٢٣٥)، حوادث سنة: ٦٤هـ]: (وقد كان عبد الله بن عمر بن الخطاب وجماعات أهل بيت النبوة ممن لم ينقض العهد ولا بايع أحداً بعينه بعد بيعته ليزيد» انتهى.
٦- وقال -رحمه الله- عن خروج الحسين -رضي الله عنه- [البداية والنهاية (٨/ ١٦١)، حوادث سنة: ٦٠هـ]: (ولما استشعر الناس خروجه: أشفقوا عليه من ذلك، وحذروه منه، وأشار عليه ذوو الرأي منهم والمحبة لـه بعدم الخروج إلى العراق، وأمروه بالمقام بمكة، وذكروا ما جرى لأبيه وأخيه معهم» انتهى.
وه‌ هه‌روه‌ها له‌باره‌ی ده‌رچوون له‌ حوسه‌ین (خوای لێ ڕازی بێت) ده‌فه‌رمووێت: (كاتێك كه‌ خه‌ڵكی هه‌ستیان كرد به‌ ده‌رچوونی حوسه‌ین به‌زه‌ییان به‌ حاڵی هاته‌وه‌ و هۆشیاریان پێدا و خاوه‌ن بۆچوون و خۆشه‌ویستانی ئاماژه‌یان پێدا به‌ ده‌رنه‌چوون بۆ عێراق، فه‌رمانیان پێدا به‌ مانه‌وه‌ له‌ مه‌ككه‌دا و باسی ئه‌وه‌یان كرد كه‌ چى به‌سه‌ر باوك و براكه‌ی هات له‌گه‌ڵیان).

زۆرێك له‌ هاوه‌ڵانى پێغه‌مبه‌ر صلى الله علیه وآله وسلم ئینكاریان كرد له‌ ده‌رچونه‌كه‌ى حسین و‌ ابن الزبير رضي الله عنهم أجمعين وه‌ ئه‌مه‌ش قسه‌كانیانه‌:
١- قال عبد الله بن عبّاس -رضي الله عنهما-: استشارني الحسين بن علي -رضي الله عنه- في الخروج فقلت: لولا أن يزري بي الناس وبك، لنشبت يدي في رأسك فلم أتركك تذهب.
عبدالله كوڕى عه‌بباس (خوایان لێ ڕازی بێت) ده‌فه‌رمووێت: حوسه‌ینی كوڕی علی (خوایان لێ ڕازی بێت) ڕاوێژی پێكردم سه‌باره‌ت به‌ ده‌رچوونی بۆ عێراق، منیش پێم ووت: ئه‌گه‌ر خه‌ڵكی به‌ كه‌م ته‌ماشای من و تۆیان نه‌كردایه‌ ئه‌وه‌ به‌ ده‌سته‌كانم تووند سه‌رتم ده‌گرت و لێ نه‌ده‌گه‌ڕام كه‌ بڕۆیت.
٢- وجاءه ابن عباس -رضي الله عنهما- وقال: يا ابن عمّ؛ إنه قد أرجف الناس أنك سائر إلى العراق فبيّن لي ما أنت صانع، فقال لـه: إني قد أجمعت المسير في أحد يوميّ هذين إن شاء الله تعالى، فقال لـه ابن عباس -رضي الله عنهما- أخبرني: إن كانوا دعوك بعد ما قتلوا أميرهم، ونفوا عدوّهم، وضبطوا بلادهم، فسر إليهم، وإن كان أميرهم حي وهو مقيم عليهم قاهر لهم، وعمّاله تجبي بلادهم، فإنهم إنما دعوك للفتنة والقتال.
عبدالله كوڕى عه‌بباس (خوایان لێ ڕازی بێت) هات بۆلاى حسین و فه‌رمووی: ئه‌ی كوڕی مامم هه‌موو خه‌ڵكی هاتۆته‌ له‌رزین كه‌ زانیویانه‌ تۆ به‌ره‌و عێراق ده‌چیت، پێم بڵێ تۆ خه‌ریكی چیت؟ ئه‌ویش پێی ووت: من كاروانم كۆكردووه‌ته‌وه‌ بۆ ده‌رچوون له‌م یه‌ك دوو ڕۆژه‌دا إن شاء الله، جا ئیبنو عه‌بباس (خوایان لێ ڕازی بێت) پێی ووت: پێم بڵێ ئه‌گه‌ر بانگه‌شه‌ی تۆیان كردووه‌ له‌پاش ئه‌وه‌ی پێشه‌واكه‌ی خۆیانیان كوشتووه‌ و دوژمنانیان وه‌ده‌رناوه‌ و وڵاتیان ئارام كردووه‌ته‌وه‌، ئه‌وه‌ بۆ لایان بڕۆ، وه‌ ئه‌گه‌ر پێشه‌واكه‌یان زیندووه‌ و زاڵه‌ به‌سه‌ریانه‌وه‌، وه‌ فه‌رمانبه‌ره‌كانی وڵات ده‌به‌ن به‌ڕێوه‌، ئه‌وه‌ بزانه‌ كه‌ ئه‌وان بانگه‌شه‌ی تۆیان كردووه‌ بۆ ئاشوب و كوشتار.
٣- وبلغ ابنَ عمر -رضي الله عنهما- أن الحسين -رضي الله عنه- توجّه إلى العراق، فلحقه على مسيرة ثلاثة ليال، فقال: أين تريد؟، قال: العراق، وهذه كتبهم وبيعتهم، فقال لـه ابن عمر: لا تذهب، فأبى فقال ابن عمر: إنّي محدثك حديثاً: إن جبريل -عليه السلام- أتى النبي -صلى الله عليه وسلم- فخيّره بين الدنيا والآخرة فاختار الآخرة ولم يرد الدنيا، وإنّك بضعة من رسول الله -صلى الله عليه وسلم- ما يليها أحدٌ منكم أبداً، فأبى أن يرجع، فاعتنقه ابن عمر وبكى وقال: استودعك الله من قتيل.
وه‌ كاتێك هه‌واڵ گه‌شته‌ ئیبنو عمر (خوایان لێ ڕازی بێت) كه‌ حوسه‌ین (خوایان لێ ڕازی بێت) به‌ره‌و عێراق به‌ڕێ كه‌وتووه‌ و دووی كه‌وت دوای سێ شه‌وه‌ ڕێ پێی گه‌شت، فه‌رمووی: ئه‌وه‌ بۆ كوێ ده‌چیت؟ فه‌رمووی: به‌ره‌و عێراق، وه‌ ئه‌مه‌ نووسراو و به‌یعه‌ته‌كانیانه‌، ئیبنو عمریش پێی فه‌رموو: مه‌ڕۆ، ئه‌ویش ڕازی نه‌بوو، (ئیبنو عمر)یش فه‌رمووی: من فه‌رمووده‌یه‌كت بۆ ده‌گێڕمه‌وه‌: جبریل (علیه السلام) هات بۆ لای پێغه‌مبه‌ر (صلى الله عليه وسلم) سه‌رپشكی كرد له‌نێوان دونیا و دواڕۆژدا، پێغه‌مبه‌ریش (صلى الله عليه وسلم) دواڕۆژی هه‌ڵبژارد و دونیای نه‌ویست، وه‌ تۆش پارچه‌یه‌كی له‌ پێغه‌مبه‌ری خودا (صلى الله عليه وسلم) هیچ كه‌سێ دواى ئێوه‌ جێگاتان ناگرێته‌وه‌، ئه‌ویش هه‌ر ڕازی نه‌بوو بگه‌ڕێته‌وه‌، ئیبنو عومه‌ریش (خوایان لێ ڕازی بێت) له‌ باوه‌شی گرت و ده‌ستی كرد به‌ گریان و ووتی: به‌ خوای گه‌وره‌ت ده‌سپێرم له‌ كوشتن.
٤- وقال سعيد بن ميناء: سمعت عبد الله بن عمرو -رضي الله عنهما- يقول: عجّل حسين -رضي الله عنه- قدره والله، ولو أدركته ما تركته يخرج إلاّ أن يغلبني.
سه‌عیدى كوڕى مینا ده‌فه‌رموێت گوێم له‌ عبدالله كوڕى عه‌مر بوو (خوایان لێ ڕازی بێت) فه‌رمووی: سوێند به‌ خوا حوسه‌ین په‌له‌ی له‌ قه‌ده‌ری خۆی كرد، وه‌ ئه‌گه‌ر من پێی بگه‌شتمایه‌ لێی نه‌ده‌گه‌ڕام و نه‌مده‌هێشت ده‌رچێت مه‌گه‌ر به‌سه‌رمدا زاڵبوایه‌.
٥- وجاءه أبو سعيد الخدري -رضي الله عنه- فقال: يا أبا عبد الله؛ إني لكم ناصح، وإنّي عليكم مشفق، وقد بلغني أنه قد كاتبك قوم من شيعتكم بالكوفة يدعونك إلى الخروج فلا تخرج إليهم. ئه‌بو سه‌عیدی خودری (خوای لێ ڕازی بێت) هات بۆلای ووتی: ئه‌ی باوكی عبدالله من ئامۆژگاریكه‌رم بۆ ئێوه‌ وه‌ من به‌ به‌زه‌یم به‌رامبه‌ر به‌ ئێوه‌، من هه‌واڵم پێ گه‌یشتووه‌ كه‌ خه‌ڵكانێك له‌ ده‌سته‌كه‌تان له‌ كوفه‌ نووسراویان بۆت كردووه‌ تێیدا بانگه‌شه‌ت ده‌كه‌ن بۆ ده‌رچوون جا داوا ده‌كه‌م ده‌رنه‌چیت بۆ لایان.
٦- وقال ابن عمر -رضي الله عنهما- له ولابن الزبير -رضي الله عنهم-: أذكركما الله إلاّ رجعتما ولا تفرقا بين جماعة المسلمين.
وه‌ ئیبنو عومه‌ر (خوایان لێ ڕازی بێت) به‌ حوسه‌ین و ئیبنو زوبه‌یری ووت (خوایان لێ ڕازی بێت): یادى خوداتان ده‌خه‌مه‌وه‌ داواتان لێ ده‌كه‌م بگه‌ڕێنه‌وه‌ و ته‌فره‌قه‌ مه‌خه‌نه‌ نێوان كۆمه‌ڵى موسڵمانانه‌وه‌.
٧- وكان يقول: غلبَنَا الحسين بن علي -رضي الله عنهما- بالخروج ولعمري لقد رأى في أبيه وأخيه عبرة، فرأى من الفتنة وخذلان الناس لهما ما كان ينبغي لـه أن يتحرّك ما عاش، وأن يدخل في صالح ما دخل فيه الناس، فإن الجماعة خير.
وه‌ ئیبنو عومه‌ر (خوایان لێ ڕازی بێت) ده‌یفه‌رموو: حوسه‌ینى كوڕى عه‌لى (خوایان لێ ڕازی بێت) به‌سه‌رمانا زاڵكه‌وت به‌ ده‌رچون، سوێند بێت په‌ند و عیبره‌تی له‌ باوك و برای بینی، فیتنه ‌و ئاشوب و خه‌جاڵه‌تی خه‌ڵكی بینی بۆیان، نه‌ده‌بوو ئه‌و تا له‌ ژیاندا بوو بجوڵایه‌.
٨- وقال لـه أبو سعيد الخدري -رضي الله عنه-: اتق الله والزم بيتك ولا تخرج على إمامك.
وه‌ ئه‌بو سه‌عیدی خودری (خوای لێ ڕازی بێت) پێی ووت: له‌ خودا بترسه‌ و له‌ ماڵی خۆتدا بمێنه‌وه ‌و له‌ پێشه‌وای خۆت ده‌رمه‌چۆ.
٩- وقال أبو واقد الليثي -رضي الله عنه-: بلغني خروج الحسين بن علي -رضي الله عنهما- فأدركته بملل، فناشدته بالله أن لا يخرج، فإنه يخرج في غير وجه خروج، إنما خرج يقتل نفسه، فقال: لا أرجع.
وه‌ واقیدی له‌یثی (خوای لێ ڕازی بێت) فه‌رمووی: هه‌واڵم پێ گه‌شت كه‌ حوسه‌ینی كوڕی علی (خوایان لێ ڕازی بێت) ده‌رچووه،‌ منیش دووی كه‌وتم و پێی گه‌یشتم له‌ (میله‌ل) تكام لێ كرد به‌ خوا كه‌ ده‌رنه‌چێت، له‌به‌رئه‌وه‌ى ده‌رچونى ئه‌و درچونێكه‌ كه‌ نابێ بۆى ده‌ربچێ، به‌ڵكو ئه‌و بۆ ئه‌وه‌ ده‌رچوه‌ تا خۆى به‌ كوشتدا، ووتى: ناگه‌ڕێمه‌وه‌.
١٠- وقال جابر بن عبد الله -رضي الله عنهما-: كلمت حسيناً -رضي الله عنه-، فقلت: اتق الله ولا تضرب الناس بعضهم ببعض، فوالله ما حمدتم ما صنعتم، فعصاني.
جابری كوڕى عبدالله (خوایان لێ ڕازی بێت) فه‌رموى: قسه‌م له‌گه‌ڵ حوسه‌یندا كرد خوای لێ ڕازی بێت پێم ووت: له‌ خوا بترسە و خه‌ڵكی به‌یه‌كدا مه‌ده‌، سوێند به‌ خوای گه‌وره‌ سوپاس ناكرێن له‌سه‌ر ئه‌وه‌ی ده‌یكه‌ن، به‌ڵام ئه‌و هه‌ر بێ قسه‌یی كردم.

وه‌ ئایا ده‌رچونی عائیشە‌ (رضي الله عنها) كارێكی ڕاست بوو تاوه‌كو بیكه‌ن به‌ به‌ڵگه‌ى دروستێتی ململانێ له‌گه‌ل سوڵته‌؟!
شێخ ئه‌لبانی ڕه‌حمه‌تى خوای لێ بێت فه‌رمویه‌تى: (ولا نشك أن خروج أم المؤمنين كان خطأ من أصله ولذلك همت بالرجوع حين علمت بتحقق نبؤة النبي صلى الله عليه وسلم عند الحوأب، ولكن الزبير رضي الله عنه أقنعها بترك الرجوع بقوله: (عسى الله أن يصلح بك بين الناس)، ولا نشك أنه كان مخطئا في ذلك أيضا. والعقل يقطع بأنه لا مناص من القول بتخطئة إحدى الطائفتين المتقاتلتين اللتين وقع فيهما مئات القتلى ولا شك أن عائشة رضي الله عنها المخطئة لأسباب كثيرة وأدلة واضحة، ومنها ندمها على خروجها، وذلك هو اللائق بفضلها وكمالها، وذلك مما يدل على أن خطأها من الخطأ المغفور بل المأجور).
واتە: وه‌ گومانمان له‌وه‌دا نیه‌ ده‌رچوونی دایكی ئیمانداران له‌ بنچینه‌وه‌ هه‌ڵه‌ بوو هه‌ر بۆیه‌ ویستی بگه‌ڕێته‌وه‌ كاتێك زانیتی پێشبینییه‌كه‌ی پێغه‌مبه‌ری خوا (صلى الله عليه وسلم) له‌ (حه‌وئه‌ب) هاته‌ دی، به‌ڵام زوبه‌یر خوای لێ ڕازی بێت قه‌ناعه‌تی پێكرد به ‌وازهێنان له‌ گه‌ڕانه‌وه‌ به‌و ووته‌یه‌ی: (ڕه‌نگه‌ خودای په‌روه‌ردگار بتكاته‌ هۆكاری ئاشته‌وایی نێوان خه‌ڵكی) وه‌ گومانیشمان له‌وه‌شدا نیه‌ كه‌ ئه‌میش هه‌روه‌ها هه‌ڵه‌ بوو، وه‌ عه‌قڵیش ده‌یبڕێته‌وه‌ به‌وه‌ی كه‌ ده‌رفه‌ت نیه‌ له‌ ووتنی به‌ هه‌ڵه‌ زانینی یه‌كێك له‌و دوو ده‌سته‌ تاقمه‌ كوشتاركه‌رانه‌ی كه‌ له‌نێوانیاندا سه‌دان كه‌س كوژران وه‌ گومانیشمان له‌وەدا نیه‌ كه‌ عائیشه‌ (خوای لێ ڕازی بێت) هه‌ڵه‌ بوو له‌به‌ر چه‌ند هۆكاریكی زۆر و چه‌ند به‌ڵگه‌یه‌كی ڕوون، له‌وانه‌ په‌شیمان بوونه‌وه‌ی له‌و ده‌رچوونه‌، وه‌ ئه‌مه‌ش لایه‌قه‌ به‌ گه‌وره‌یی و كه‌مالی ئه‌و، وه‌ ئه‌مه‌ش ئاماژه‌ به‌وه‌ ده‌كات كه‌ هه‌ڵه‌كه‌ی له‌و هه‌ڵانه‌یه‌ كه‌ خودای په‌روه‌ردگار خۆش ده‌بێت به‌ڵكو پاداشتیش ده‌درێته‌وه‌.
قال الإمام الزيلعي في [نصب الراية (٤/ ٦٩-٧٠)]: (وقد أظهرت عائشة الندم، كما أخرجه ابن عبد البر في (كتاب الإستيعاب) عن ابن أبي عتيق وهو عبد الله بن محمد بن عبد الرحمن بن أبي بكر الصديق قال: قالت عائشة لابن عمر: يا أبا عبد الرحمن ما منعك أن تنهاني عن مسيري؟ قال: رأيت رجلا غلب عليك -يعني ابن الزبير- فقالت: أما والله لو نهيتني ما خرجت). انتهى.
ئیمامى زه‌یله‌عى ده‌فه‌رموێت: (عائیشه‌ (خوای لێ ڕازی بێت) په‌شیمانی ده‌ربڕی هه‌روه‌ك ئیبنو عبد البر ده‌گێڕێته‌وه‌ له‌ ئیبنو ئه‌بی عه‌تیقه‌وه‌ كه‌ ئه‌و عبدالله ی كوڕی محمدی كوری عبدالرحمن ی كوڕی ئه‌بو بكری صدیقه‌ فه‌رمووی: عائیشه‌ (خوای لێ ڕازی بێت) فه‌رمووی به‌ ئیبنو عومه‌ر (خوایان لێ ڕازی بێت): ئه‌ی باوكی عبدالرحمن چی ڕێگری لێت كرد له‌وه‌ی كه‌ ڕێگریم لێ بكه‌یت له‌و ده‌رچوونه‌م؟ فه‌رمووی: بینیم پیاوێك زاڵبوو به‌سه‌رتدا -مه‌به‌ست ابن الزبیر بوو-، فه‌رموى: سوێند به‌و خودایه‌ گه‌ر ڕێگریت لێم بكردایه‌ قه‌ت ده‌رناچووم). ته‌واو.
وه‌ ئه‌م ئه‌سه‌ره‌ ڕێگایه‌كى ترى هه‌یه‌ ئیمامی زه‌هه‌بی له‌ [سير أعلام النبلاء (٧٨-٧٩)]: (وروى إسماعيل بن علية عن أبي سفيان بن العلاء المازني عن ابن أبي عتيق قال: قالت عائشة: إذا مر ابن عمر فأرنيه، فلما مر بها قيل لها: هذا ابن عمر، فقالت: يا أبا عبد الرحمن ما منعك أن تنهاني عن مسيري؟ قال: رأيت رجلا قد غلب عليك -يعني ابن الزبير-).
عائیشه‌ فه‌رمووی: ئه‌گه‌ر ئیبنو عومه‌ر تێپه‌ڕی نیشانم بده‌ن، كاتێك به‌لایدا تێپه‌ڕی پێی وترا: ئه‌وه‌ ئیبنو عومه‌ره‌، ووتی: ئه‌ی باوكی عبدالرحمن چی ڕێگری لێت كرد له‌وه‌ی كه‌ ڕێگریم لێ بكه‌یت له‌و ده‌رچوونه‌م؟ فه‌رمووی: بینیم پیاوێك زاڵبوو به‌سه‌رتدا -مه‌به‌ست ابن الزبیر بوو-).
وقال أيضا: (إسماعيل بن أبي خالد عن قيس قال: قالت عائشة وكانت تحدث نفسها أن تدفن في بيتها، فقالت: إني أحدثت بعد رسول الله صلى الله عليه وسلم حدثا، ادفنوني مع أزواجه، فدفنت بالبقيع رضي الله عنها. قلت: تعني بالحدث مسيرها يوم الجمل، فإنها ندمت ندامة كلية، وتابت من ذلك، على أنها ما فعلت ذلك إلا متأولة قاصدة للخير، كما اجتهد طلحة بن عبد الله والزبير بن العوام وجماعة من الكبار رضي الله عن الجميع).
وه‌ هه‌روه‌ها ده‌فه‌رموێت: عائیشه‌ -نیه‌تی وابوو كه‌ له‌ ماڵه‌كه‌ی خۆیدا بنێژرێت- جا فه‌رموى: من له‌ پاش پێغه‌مبه‌ری خوا (صلى الله عليه وسلم) ڕووداوێكم هێناوه‌ته‌ كایه‌وه‌ جا بۆیه‌ له‌گه‌ڵ هاوسه‌ركانی تریدا بمنێژن، جا بۆیه‌ له‌ (به‌قیعدا) نێژدرا خوا لێی ڕازی بێت. منیش ده‌ڵێم (واته‌ زه‌هه‌بی ده‌فه‌رمووێت): مه‌به‌ست به‌و ڕووداوه‌ ده‌رچونى بوو به‌ره‌و ڕۆژى جه‌مه‌ل (یوم الجمل) له‌به‌رئه‌وه‌ی ئه‌و به‌ ته‌واوی له‌و ڕۆژ و ڕووداوه‌ په‌شیمان بووه‌، وه‌ ته‌وبه‌ی لێ كرد، له‌وه‌ی ئه‌و كاره‌ی نه‌كرد ته‌نها مه‌به‌ستی خێر بوو، هه‌روه‌ها طه‌ڵحه‌ى كوڕى عبدالله و زوبه‌یرى كوڕى عه‌وام و ده‌سته‌یه‌ك له‌ گه‌وره‌كان ئیجتیهادیان كرد خوداى گه‌وره‌ له‌ هه‌موویان ڕازى بێت.

ئایا ده‌رچونی (ابن الزبیر رضي الله عنه) كارێكی ڕاست بوو تاوه‌كو بیكه‌ن به‌ به‌ڵگه‌ى دروستێتی ململانێ له‌گه‌ل سوڵته‌؟!
قال شيخ الاسلام: (إن الذين خرجوا على يزيد بن معاوية من أهل المدينة كانوا قد بايعوه بالخلافة، وقد حذّر النبي -صلى الله عليه وسلم- من أن يبايع الرجل الرجل ثم يخالف إليه ويقاتله، فقد قال النبي -صلى الله عليه وسلم-: «ومن بايع إماماً فأعطاه صفقة يده وثمرة قلبه فليطعه ما استطاع، فإن جاء أحد ينازعه فاضربوا رقبة الآخر»، وإن الخروج على الإمام لا يأتي بخير، فقد جاءت الأحاديث الصحيحة التي تحذّر من الإقدام على مثل هذه الأمور.
لذلك قال الفضيل بن عياض -رحمه الله-: (لو أنّ لي دعوة مستجابة ما جعلتها إلا في إمام، فصلاح الإمام صلاح البلاد والعباد)، وهذا الذي استقرت عليه عقيدة أهل السنة والجماعة، ومعركة الحرة تعتبر فتنة عظيمة، والفتنة يكون فيها من الشبهات ما يلبس الحق بالباطل، حتى لا يتميز لكثير من الناس، ويكون فيها من الأهواء والشهوات ما يمنع قصد الحق وإرادته، ويكون فيها ظهور قوة الشر ما يضعف القدرة على الخير).
فالفتنة كما قال شيخ الإسلام: (إنما يعرف ما فيها من الشر إذا أدبرت فأما إذا أقبلت فإنها تُزين، ويُظن أن فيها خيراً).
واتا: ئه‌وانه‌ى كه‌ له‌ یه‌زیدى كوڕى موعاویه‌ ده‌رچوون له‌ ئه‌هلی مه‌دینه‌ ئه‌وانه‌ له‌ پێشتردا به‌یعه‌تیان پێ دابوو، وه ‌پێغه‌مبه‌رى خواش (صلى الله عليه وسلم) ئاگادارى داوه‌ له‌وه‌ى به‌یعه‌ت بدرێ به‌ پیاوێك پاشان پێچه‌وانه‌ی بكات و كوشتاری بكات، پێغه‌مبه‌رى خوا (صلى الله عليه وسلم) ده‌فه‌رموێ: (هه‌ركه‌سێك به‌یعه‌ت و په‌یمان بدات به‌ پێشه‌وایه‌ك ده‌ستى پێدابێت و به‌روبومى دڵی پێدابێت جا چه‌ند ده‌توانێ با گوێڕایه‌ڵی بكات، وه‌ هه‌ركه‌سێكیش هاتوو ویستى ململانێی بكات تا له‌ ده‌سه‌ڵات لایبه‌رێ ئه‌وه‌ له‌ ملى ئه‌وه‌ى تر بده‌ن)،
وه‌ ده‌رچوون له‌ پێشه‌وا قه‌ت به‌ خێر ناگه‌ڕێته‌وه‌، وه‌ چه‌نده‌ها فه‌رمووده‌ هاتووه‌ كه‌ ئاگادارى ده‌دا له‌ هه‌ستان به‌ كارى له‌م جۆره‌، هه‌ر بۆیه‌ فضيل كوڕى عیاض ده‌یفه‌رموو: گه‌ر من ته‌نها دووعایه‌كى وه‌رگیراوم ببوایه‌ نه‌مده‌كرد ئیللا بۆ پێشه‌وا نه‌بوایه‌، جا باش بوونی پێشه‌وا باش بوونى وڵات و به‌نده‌كانى تێدایه‌، وه‌ ئا له‌سه‌ر ئه‌مه‌ عه‌قیده ‌و بیروباوه‌ڕی ئه‌هلی سوننه‌ت و جه‌ماعه‌ جێگیر بووه‌، وه‌ جه‌نگى (الحرة‌) به‌ فیتنه‌یه‌كى مه‌زن ده‌ژمێردرێ، وه‌ فیتنه‌ش ئه‌وه‌نده‌ شبوهاتى تێدایه‌ كه‌ حه‌ق و باتڵی تێكه‌ڵبێ، تاوه‌كو زۆرێك له‌ خه‌ڵكى بۆیان جیاناكرێته‌وه‌، وه ‌ئه‌وه‌نده‌ش هه‌وا و ئاره‌زوى تێدایه‌ كه‌ ببێته‌ ڕێگر له‌ وه‌رگرتنى حەق و ویستنى، وه‌ هێزى شه‌ڕى ئه‌وه‌نده‌ تیا ئاشكرا ده‌بێ كه‌ توانایی بۆ خێر لاواز ده‌كات،
جا فیتنه‌ وه‌ك شیخ الاسلام ده‌فه‌رموێت: كاتێك ده‌زاندرێت چه‌ند شه‌ڕی تێدا بووه‌ كه‌ ده‌ڕوات، به‌ڵام كاتێك كه‌ فیتنه‌ دێت ئه‌وه‌نده‌ ده‌ڕازێندرێته‌وه ‌وا گومان ده‌برێت كه‌ خێرى تێدایه‌.

ئایا ده‌رچونی ابن الأشعث رحمه الله كارێكی ڕاست بوو تاوه‌كو بیكه‌ن به‌ به‌ڵگه‌ى دروستێتی ململانێ له‌گه‌ل سوڵته‌؟!
قال شيخ الاسلام: (فإن الله تعالى بعث رسوله صلى الله عليه وسلم بتحصيل المصالح وتكميلها وتعطيل المفاسد وتقليلها فإذا تولى خليفة من الخلفاء كيزيد وعبد الملك والمنصور وغيرهم فإما أن يقال يجب منعه من الولاية وقتاله حتى يولى غيره كما يفعله من يرى السيف فهذا رأي فاسد فإن مفسدة هذا أعظم من مصلحته وقل من خرج على إمام ذي سلطان إلا كان ما تولد على فعله من الشر أعظم مما تولد من الخير كالذين خرجوا على يزيد بالمدينة وكابن الأشعث الذي خرج على عبد الملك بالعراق وكابن المهلب الذي خرج على ابنه بخراسان وكأبي مسلم صاحب الدعوة الذي خرج عليهم بخراسان أيضا وكالذين خرجوا على المنصور بالمدينة والبصرة وأمثال هؤلاء وغاية هؤلاء إما أن يغلبوا وإما أن يغلبوا ثم يزول ملكهم فلا يكون لهم عواقبة فإن عبد الله بن علي وأبا مسلم هما اللذان قتلا خلقا كثيرا وكلاهما قتله أبو جفر المنصور وأما أهل الحرة وابن الأشعث وابن المهلب وغيرهم فهزموا وهزم أصحابهم فلا أقاموا دينا ولا أبقوا دنيا).
واتا: خوای په‌روه‌ردگار نێردراوه‌كه‌ی خۆی ناردووه‌ بۆ:
١- دابینكردنی به‌رژوه‌ندییه‌كان و ته‌واوكردنیان.
٢- نه‌هێشتنی زه‌ره‌ر و خراپه‌كان و كه‌مكردنه‌وه‌یان.
جا كه‌ خه‌لیفه‌یه‌كی وه‌كو یه‌زید و عبدالملك و منصور و جگه‌ له‌وانیش خه‌لافه‌تی گرته‌ ده‌ست ئه‌و كاته‌ یان ده‌وترێت پێویسته‌ ڕێی گرتنه‌ ده‌ستی خه‌لافه‌ت و سوڵته‌ی لێ بگیرێت و جه‌نگی دژ بكرێت تا ئه‌و كاته‌ی كه‌ كه‌سێكی تر جگه‌ له‌و داده‌نرێت به‌ سه‌ركرده‌، ئه‌م بۆ چوونه‌ش ئه‌مه‌یه‌ كه‌ ئه‌وانه‌ ده‌یكه‌ن كه‌ جه‌نگ دژ به‌ سه‌ركرده‌ی موسڵمانی نادادپه‌روه‌ر به‌ دروست ده‌زانن، كه‌ ئه‌مه‌ش بۆچونێكی ناته‌واو و پوچه‌ڵه ‌(فاسد)، چونكه‌ زه‌ره‌ری ئه‌مه‌ زیاتره‌ له‌ به‌رژه‌وه‌ندییه‌كه‌ی، وه‌ كه‌م وا هه‌بووه‌ كه‌سێك ده‌رچووبێت دژ به‌ پێشه‌وایه‌كی خاوه‌ن ده‌سه‌ڵات ئیللا ئه‌و زه‌ره‌ر و خراپه‌یه‌ی كه‌ لێی كه‌وتووه‌ته‌وه‌ زیاتر بووه‌ له‌و خێر و به‌رژوه‌ندییه‌ی كه‌ لێی په‌یدا بووه‌. هه‌روه‌كو:
١- ئه‌وانه‌ی ده‌رچوون دژ به‌ یه‌زید له‌ مه‌دینه‌.
٢- وه‌ هه‌روه‌ك ابن الأشعث، كه‌ ده‌رچوو دژ به‌ عبدالملك له‌ عێراق.
٣- ابن المهلب كه‌ ده‌رچوو دژ به‌ كوڕه‌كه‌ی خۆی له‌ خوراسان.
٤. وه‌ أبو مسلم كه‌ ده‌رچوو دژ به‌وان له‌ خوراسان.
٥- وه‌كو ئه‌وانه‌ی كه‌ ده‌رچوون دژ به‌ منصور له‌ مه‌دینه ‌و له‌ بەصره‌.
٦. وه‌ وێنه‌ی ئه‌وانه‌ش.
كه‌ ئه‌وپه‌ڕی ئه‌و كاره‌ی كه‌ ئه‌وان پێی هه‌ڵسان كۆتاییه‌كه‌ی ئه‌وه‌ بوو كه‌:
١- یان تێشكان و دۆڕان.
٢- یان سه‌ركه‌وتن به‌ڵام سوڵته‌ و ده‌سه‌ڵاتیان به‌ زوویی له‌ده‌ستچوو و دواڕۆژێكی باشیان بۆ نه‌مایه‌وه‌، به‌م شێوه‌یه‌:
عبدالله ی كوڕی علی و أبو مسلم خه‌ڵكێكی زۆریان كوشت له‌ دوایشدا أبو جعفری منصور هه‌ردووكیانی كوشت.
أهل الحرة‌ و ابن الاشعث و ابن المهلب ئه‌م سێیانه‌ش خۆیان و هاوه‌ڵه‌كانیان دۆڕان و تێشكان.
نه‌ دونیایان بۆ خه‌ڵك وه‌ نه‌ دینیشان هێشت (فلا أقاموا دینا ولا أبقوا دنیا).
وه‌ خوای په‌روه‌ردگار فه‌رمان ناكات به‌ شتێك كه‌ نه‌ باشی دین وه‌ نه‌باشی دونیای پێ دابین نه‌بێت، هه‌رچه‌نده‌ بكه‌ری ئه‌و شته‌ش له‌ دۆستان و خۆشه‌ویستانی خوا بێت، وه‌ هه‌رچه‌نده‌ له‌ ئه‌هلی به‌هه‌شتیش بێت، چونكه‌ هه‌رچه‌نده‌ به‌ ته‌قوا و پیاوچاكیش بن ئه‌و كه‌سانه‌ی كه‌ ده‌رچوون ده‌كه‌ن دژ به‌ سه‌ركرده‌ی موسڵمانی نادادپه‌روه‌ر ئه‌وه‌ هه‌ر باشتر نابن له‌ عائشه‌ و طلحه‌ و الزبیر و غه‌یری ئه‌وانیش، كه‌ جه‌نگه‌كه‌یان به‌ باش دانه‌نرا، له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا كه‌ ئه‌وان ڕێزدارتر بوون لای خوا و نیه‌ت پاكتریش بوون له‌ غه‌یری خۆیان.
قال: (والله تعالى لا يأمر بأمر لا يحصل به صلاح الدين ولا صلاح الدنيا وإن كان فاعل ذلك من أولياء الله المتقين ومن أهل الجنة فليسوا أفضل من علي وعائشة وطلحة والزبير وغيرهم ومع هذا لم يحمدوا ما فعلوه من القتال وهم أعظم قدرا عند الله وأحسن نية من غيرهم) [منهاج السنة النبوية (٤/ ٣١٣)].
كه‌واته‌ به‌ چ به‌ڵگه‌یه‌كى عه‌قڵى یا نه‌قڵى هه‌ڵوێستى حوسەين و ابن الزبير -چ جاى ابن الأشعث- ده‌كرێته‌ به‌ڵگه‌ له‌كاتێدا كه‌ زۆربه‌ى هاوه‌ڵانى پێغه‌مبه‌ر (صلى الله علیه وآله وسلم) موخاله‌فه‌یان كردون و له‌ كاره‌كه‌یان ڕازی نه‌بوون، وه‌ هه‌روه‌ها ده‌رچونه‌كه‌شیان پێچه‌وانه‌ى فه‌رموده‌كانى پێغه‌مبه‌ر (صلى الله علیه وآله وسلم) بوو؟!
به‌ڵێ ئه‌وان ئیجتیهادیان كرد و نیه‌تیان باش بوو (متأولون، والمتأول المخطئ مغفور له بالكتاب والسنة، لأنهم لا يريدون إلا الخير لأمتهم)؛ به‌ڵام كاره‌كه‌یان هه‌ڵه‌ بوو وه‌ هه‌ر ئیجتیهادێكیش له‌ به‌رامبه‌ر ده‌ق بكرێت ئه‌وه‌ پوچه‌ڵه‌ (لا اجتهاد في مورد النص).
وه‌ سه‌ره‌ڕاى ئه‌وه‌ى پێچه‌وانه‌ى شه‌رع بوو ئاكام و شوێنه‌وارى خراپیشى هه‌بوو كه‌ زۆر زیاتر بوون له‌ به‌رژه‌وه‌ندیه‌كه‌ى، وه‌ك شیخ الاسلام ده‌فه‌رموێت: (لم يكن في خروج الحسين رضي الله عنه مصلحة ولذلك نهاه كثير من الصحابة وحاولوا منعه ولكنه لم يرجع، و بهذا الخروج نال أولئك الظلمة الطغاة من سبط رسول الله حتى قتلوه مظلوماً شهيداً. وكان في خروجه وقتله من الفساد ما لم يكن يحصل لو قعد في بلده).
واته‌: له‌ ده‌رچوونی حوسه‌ین (ڕه‌زای خوای لێ بێت) هیچ به‌رژه‌وه‌ندییه‌كی تێدا نه‌بوو وه‌ له‌به‌رئه‌وه‌ زۆرێك له‌ هاوه‌ڵانی نه‌هیان لێ كرد له‌ ده‌رچوون وه‌ هه‌وڵیان دا قه‌ده‌غه‌ی بكه‌ن و ڕێ له‌ ده‌رچوونی بگرن به‌ڵام هه‌ر نه‌گه‌ڕایه‌وه‌، وه‌ به‌م ده‌رچوونه‌یشی سته‌مكاره‌كان ده‌ستی ڕه‌شیان گه‌یشته‌ نه‌وه‌ی پێغه‌مبه‌ر (صلى الله علیه وسلم) تا شه‌هیدیان كرد به‌ سته‌م لێكراوی، وه‌ له‌ ده‌رچوونیشی و شه‌هید كردنه‌كه‌یشی خراپه‌یه‌كی وای لێكه‌وته‌وه‌ كه‌ به‌و ڕێژه‌یه‌ ڕووی نه‌ده‌دا ئه‌گه‌ر له‌ شاره‌كه‌ی خۆی دانیشتبا.
وقال المعلمي: (وقد جرب المسلمون الخروج فلم يروا منه إلا الشر، خرج الناس على عثمان يرون أنهم إنما يريدون الحق ثم خرج أهل الجمل يرى رؤساؤهم ومعظمهم أنهم إنما يطلبون الحق فكانت ثمرة ذلك بعد اللتيا والتي أن انقطعت خلافة النبوة وتأسست دولة بني أمية ثم اضطر الحسين بن علي إلى ما اضطر إليه فكانت تلك المأساة، ثم خرج أهل المدينة فكانت وقعة الحرة، ثم خرج القراء مع ابن الأشعث فماذا كان؟ ثم كانت قضية زيد بن علي وعرض عليه الروافض أن ينصروه على أن يتبرأ من أبي بكر وعمر فأبى فخذلوه، فكان ما كان).
واته‌: موسڵمانان ده‌رچوون دژ به‌ سه‌ركرده‌ی موسڵمانی نادادپه‌روه‌ریان تاقیكرده‌وه‌ وه‌ جگه‌ له‌ شه‌ڕ و خراپه ‌و زه‌ره‌ر هیچیان لێ ده‌ست نه‌كه‌وت:
١- خه‌ڵكی دژ به‌ خه‌لیفه‌ عوسمان ده‌رچوون به‌ نیه‌تی خۆیان حه‌قیان ده‌ویست!.
٢. له‌پاشان خه‌ڵكی (جمل) كه‌ ده‌رچوون سه‌ركرده‌كانیان وایان ده‌بینی داواكاری حه‌قیان هه‌یه‌!.
وه‌ به‌رهه‌می ئه‌م ده‌رچوونانه‌ش ئه‌وه‌ بوو خه‌لافه‌تی پێغه‌مبه‌رایه‌تی نه‌ما و پادشایه‌تی هاته‌ جێی، وه‌ ده‌وڵه‌تی به‌نی ئومەییه‌ دامه‌زرا و حوسه‌ین (ڕه‌زای خوای لێ بێت) ناچار بوو بۆ ئه‌مه‌ی كه‌ كردی و ئه‌م كاره‌ساته‌ ڕوویدا ...

ڕوونكردنه‌وه‌ى ئه‌وه‌ى كه‌ دواى ئه‌م ده‌رچونانه‌ى پێشووى هه‌ندێ له‌ هاوه‌ڵان و ابن الأشعث زانایان هاوڕابوون له‌سه‌ر ڕێگرى كردن له‌ ململانێ له‌گه‌ڵ سه‌ركرده‌ى وڵات به‌مه‌رجێ كافر نه‌بێت (استقرار الإجماع وانعقاده بعد هذه الفتن على منع الخروج إلا في حالة الكفر):
ئه‌مه‌ش له‌ چه‌ند خاڵێكدا ده‌رده‌كه‌وێت:
١- إن حكاية الإجماع متأخرة زمناً -وهذا ظاهر-.
٢- بل قد قال النووي -رحمه الله- بعد الكلام عن خروج الحسين وابن الزبير وبعض التابعين [شرحه جزء (١١-١٢) (ص: ٤٣٣) تحت الحديث رقم (٤٧٤٨)]: قال القاضي عياض بشأن خروج الحسين وأهل الحرة وابن الأشعث وغيرهم من السلف: (على أن الخلاف وهو جواز الخروج أو عدمه كان أولاً، ثم حصل الإجماع على منع الخروج عليهم والله أعلم).
واته‌: ئیمام نه‌وه‌وی دوای قسه‌كردنی له‌سه‌ر ده‌رچوونه‌كه‌ی حوسه‌ین و ابن الزبیر و هه‌ندێ تابعی فه‌رمووی: القاضي عیاض سه‌باره‌ت به‌ ده‌رچوونه‌كه‌ی حوسه‌ین و ئه‌هلی حه‌رره‌ و ابن الأشعث و جگه‌ له‌وانیش فه‌رمووی: جیاوازی له‌ بۆچوونی هاوه‌ڵان و شوێنه‌كه‌وته‌كانیاندا سه‌باره‌ت به‌ دروستێتی ده‌رچوون دژ به‌ ده‌سه‌ڵاتداری سته‌مكار و نادروستێتی ده‌رچوون له‌ سه‌ره‌تا بوو، له‌ پاشان جیاوازیان له‌ ڕاوبۆچووندا نه‌ما له‌م مه‌سه‌له‌یه‌دا هه‌موویان كۆڕابوون له‌سه‌ر نادروستێتی ده‌رچوون.
٣- وقال ابن تيمية -رحمه الله- [المنهاج (٤/ ٥٢٩)]: (ولهذا استقر أمر أهل السنة على ترك القتال في الفتنة للأحاديث الصحيحة الثابتة عن النبي -صلى الله عليه وسلم- وصاروا يذكرون هذا في عقائدهم ويأمرون بالصبر على جور الأئمة وترك قتالهم وإن كان قد قاتل في الفتنة خلق كثير من أهل العلم والدين) انتهى.
واته‌: وه‌ ابن تیمیة‌ فه‌رمووی: (ڕای ئه‌هلی سوننه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ قه‌راری گرت كه‌ وازبهێنرێت له‌ جه‌نگ له‌كاتی فیتنه‌دا ئه‌م ڕایه‌یشیان به‌هۆی ئه‌م فه‌رمووده‌ ڕاستانه‌وه‌ بوو كه‌ له‌ پێغه‌مبه‌ره‌وه‌ (صلى الله علیه وسلم) هاتوون له‌م باره‌یه‌وه‌، وه‌ تا وای لێ هات ئه‌هلی سوننه‌ت له‌ كتێبه‌ بیروباوه‌ڕه‌كانیاندا ئه‌م بۆچوونه‌یان باس كرد، وه‌ فه‌رمانیان به‌ صه‌بر و دان به‌ خۆدا گرتن ده‌كرد له‌سه‌ر سته‌می پێشه‌واكان و له‌سه‌ر وازهێنان له‌ جه‌نگان له‌ دژیان هه‌رچه‌نده‌ له‌ فیتنه‌دا خه‌ڵكانێكی زۆریش جه‌نگاون).
٤- قال ابن حجر -رحمه الله- [التهذيب (١/ ٣٩٩)، ترجمة: الحسن بن صالح بن حي]: (وقولهم: (وكان يرى السيف) يعني أنه كان يرى الخروج بالسيف على أئمة الجور، وهذا مذهبٌ للسلف قديم. لكن استقرّ الأمر على ترك ذلك لما رأوه قد أفضى إلى أشدّ منه؛ ففي وقعة الحرّة ووقعة ابن الأشعث وغيرهما عِظةٌ لمن تدبّر) انتهى.
واته‌: وه‌ ئیبن حه‌جه‌ر له‌ ژیاننامه‌ی (حسن بن صالح) فه‌رمووی: كه‌ باسیان كردووه‌ به‌وه‌ی كه‌ جه‌نگی دژ به‌ ده‌سه‌ڵاتدار به‌ دروست ده‌زانی، ئه‌وه‌ مه‌زهه‌بێكی كۆنی سه‌له‌فی بوو به‌ڵام دوایی ڕای ئه‌هلی سوننه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ جێگیر بوو كه‌ وازبهێنن له‌ جه‌نگان دژ به‌ سه‌ركرده‌ی سته‌مكار چونكه‌ بینیان ئه‌مه‌ به‌ڕاستی سه‌ری كێشا بۆ خراپتر له‌و سته‌مه‌ی كه‌ سه‌ركرده‌كان له‌سه‌ری بوون، وه‌ به‌سه‌رهاتی حه‌رره‌ و ابن الأشعث په‌ند و ئامۆژگارییان تێدا بوو بۆ كه‌سێك كه‌ بیری لێ بكاته‌وه‌.
٥- ورد سؤال إلى فضيلة الشيخ العلاّمة محمد بن صالح العثيمين -رحمه الله- مفاده: سمعت بعض طلاب العلم يقول أنه يجوز الخروج على ولي الأمر الفاسق ولكن بشرطين:
- أن يكون عندنا القدرة على الخروج عليه.
- أن نتأكد أن المفسدة أقل من المصلحة.
وقال: هذا منهج السلف، نرجو توضيح هذه المسألة حيث أنه ذكر الفاسق ولم يقل ما رأينا عليه الكفر البواح، أوضحو ما أشكل علينا يرعاكم الله.
واته‌: پرسیار كرا له‌ شێخ ابن العثیمین: بیستم كه‌ قوتابییه‌كی زانستی شه‌رعی ده‌یووت دروسته‌ ده‌رچوون له‌سه‌ر سه‌ركرده‌ی فاسق به‌ دوو مه‌رج:
١- توانامان هه‌بێت ده‌رچوونی دژ بكه‌ین.
٢- دڵنیابین كه‌ زه‌ره‌ره‌كه‌ی كه‌متره‌ له‌ به‌رژەوه‌ندی، وه‌ ووتی: ئه‌وه‌ مه‌نهه‌جی سه‌له‌فه‌، جا ڕه‌جامان وایه‌ ئه‌م بابه‌ته‌مان بۆ ڕوون بكه‌یته‌وه‌.
وقال: أن مسائل التكفير في من لم يحكم بما أنزل الله من الحكام اجتهادية.
وقال: أن أكثر أئمة السلف يكفرون من لم يحكم بما أنزل الله مطلقاً، أي: لم يفصلوا في من حكم.
واته‌: ووتی: ته‌كفیر كردنی ئه‌و حاكمانه‌ی كه‌ حوكم ناكه‌ن به‌و شه‌رعه‌ی كه‌ خوا ناردویه‌تیه‌ خواره‌وه‌ بابه‌تێكی ئیجتهادییه‌!
وه‌ هه‌روه‌ها وتیشی: زۆربه‌ی پێشه‌وایانی سه‌له‌فی به‌ موتڵه‌قی ئه‌و حاكمه‌یان ته‌كفیر كردووه‌ كه‌ حوكمی به‌ شه‌رعی خوا نه‌كردووه‌.
الجواب:
نقول -بارك الله فيك-، إن هذا الرجل لا يعرف من مذهب السلف شيئاً، والسلف متفقون على أنه لا يجوز الخروج على الأئمة أبراراً كانوا أو فجاراً وأنه يجب الجهاد معهم، وأنه يجب حضور الأعياد والجمع التي يصلونها هم بالناس -كانوا في الأول يصلون بالناس- وإذا أرادوا معرفة شيء من هذا فليرجعوا إلى العقيدة الواسطية حيث ذكر أن أهل السنة والجماعة يرون إقامة الحج والجهاد والأعياد مع الأمراء أبراراً كانوا أو فجاراً -هذه عباراته رحمه الله-.
يقول له إنما ذكره هو منهج السلف! نقول هو بين أمرين إما كاذب على السلف أو جاهل بمذهبهم.
فإن كنت لا تدري فتلك مصيبة       وإن كنت تدري فالمصيبة أعظم
وقلت: إذا كان الرسول عليه الصلاة والسلام يقول: «إلا أن تروا كفراً بواحاً عندكم فيه من الله برهان». فكيف يقول هذا الأخ أن منهج السلف الخروج على الفاسق؟!
يعني أنهم خالفوا كلام الرسول عليه الصلاة والسلام صراحةً.
ثم إن هذا الأخ في الواقع ما يعرف الواقع، الذين خرجوا على الملوك سواء بأمر ديني أو أمر دنيوي هل تحولت الحال من سيء إلى أحسن، أبداً. بل من سيء إلى أسوء بعيداً، وانظر إلآن الدول كلها تحولت إلى شيء آخر.
أما من لم يحكم بما أنزل الله:
فهذا أيضاً ليس بصحيح، ليس أكثر السلف على أنه يكفر مطلقاً، بل المشهور عن ابن عباس أنه (كفر دون كفر)، والآيات كلها في نسق واحد {الكافرون}، {الظالمون}، {الفاسقون}، وكلام الله لا يبطل بعضه بعضاً؛ فيحمل كل آية منها على حالٍ يكون فيها في هذا الوصف؛ تحمل آية التكفير على حال يكفر بها، وآية الظلم على حال يظلم فيها، وآية الفسق على حال يفسق بها. عرفت.
وأنا أنصح هؤلاء الإخوان، قل له أن يتقي الله في نفسه، لا يغر المسلمين، غداً تخرج هذه الطائفة ثم تُحطّم، أو يتصورون عن الأخوة الملتزمين تصوراً غير صحيح، كله بسبب هذه الفتاوي غير الصحيحة.
واته‌: وه‌ من ئامۆژگاریم ئه‌وه‌یه‌ كه‌ به‌و كه‌سه‌ بڵێن با له‌ خوا بترسێت و موسڵمانان نه‌خه‌ڵه‌تێنێت، سبه‌ی ئه‌م كۆمه‌ڵه‌ ده‌رده‌چن دژ به‌ سه‌ركرده‌یه‌ك و دوایش تێك ده‌شكێنرێن یان گومانی خراپ به‌ بڕوادارانی باش ده‌به‌ن، هه‌موو ئه‌م شوێنه‌واره‌ خراپه‌ به‌هۆی فه‌توای ناڕاسته‌وه‌ بوو.
يقول الإمام عبد العزيز بن باز -رحمه الله-: (ننصح الجميع بلزوم السمع والطاعة، والحذر من شق العصا والخروج على ولاة الأمور مما يروا من المنكرات العظيمة، لأن هذا من دين الخوارج، وهذا غلط، هذا خلاف ما أمر به النبي -صلى الله عليه وسلم- فلا يجوز لأحد شق العصا والخروج، والذي يدعو إلى ذلك، -الشرع أن- يُقتل، والواجب على ولاة الأمور إن عرفوا من يدعو إلى هذا أن يأخذ على يديه بالقوة حتى لا تقع فتنة بين المسلمين).
واته‌: (ئامۆژگاری هه‌موو لایه‌ك ده‌كه‌ین به‌ گوێبیست و گۆێرایه‌ڵی سه‌ركرده‌ی موسڵمان وه‌ وریابن له‌ ته‌فره‌قه‌ دروستكردن و ده‌رچوون له‌سه‌ر سه‌ركرده‌كان كاتێك كه‌ كاری خراپیان لێ ده‌بینین، چونكه‌ ئه‌م ده‌رچوونه‌ دژ به‌ سه‌ركرده‌ی موسڵمانی خراپ ئه‌وه‌ دینی خه‌وارجه‌، ئه‌مه‌ هه‌ڵه‌یه ‌و پێچه‌وانه‌ی فه‌رمانی پێغه‌مبه‌ره ‌(صلى الله علیه‌ وسلم) ... .
(أن السلطان لا ينعزل بالفسق والظلم ولا تجوز منازعته في السلطنة).
وقال المناوي: (سيلي أموركم من بعدي رجال يعرفونكم ما تنكرون وينكرون عليكم ما تعرفون فمن أدرك ذلك منكم فلا طاعة لمن عصى الله عز وجل).
قال في الفردوس: وفي رواية ابن مسعود يطفئون السنة ويعملون بالبدع وفي هذا الحديث وما قبله إيذان بأن الإمام لا ينعزل بالفسق ولا بالجور ولا يجوز الخروج عليه بذلك لكنه لا يطاع فيما أمر به من المعاصي).
واته‌: وه‌ مناوي له‌ شه‌رحی فه‌رمووده‌كه‌ی پێغه‌مبه‌ردا (صلى الله علیه‌ وسلم) فه‌رمووی: (له‌م فه‌رمووده‌یه ‌و له‌وه‌ی پێشوودا ئاگاداری ئه‌وه‌ی تێدایه‌ كه‌ سه‌ركرده‌ لانابرێت به‌ (فاسق بوون و زوڵم و سته‌م)، وه‌ نابێت ده‌رچوونی دژ بكرێت به‌هۆی ئه‌وه‌وه‌، به‌ڵام گوێڕایه‌ڵی ناكرێت له‌ خودی ئه‌و فه‌رمانانه‌دا كه‌ بێ شه‌رعین).
ده‌ركه‌وت كه‌ سه‌ركرده‌ى فاسقى سته‌مكار سوڵته‌كه‌ى شه‌رعیه‌تى پێ ده‌درێت و دروستیش نییه‌ له‌ گوێڕایه‌ڵى ده‌ربچیت له‌وه‌دا نه‌بێت كه‌ بێ شه‌رعیه‌، وه‌ ئه‌مه‌ش به‌ به‌ڵگه‌ى حه‌دیس وه‌ به‌ ئیجماعى زانایان وه‌ لانى كه‌م ڕاى زۆرینه‌ى زانایانه ‌و ئه‌هلى سوننه‌ له‌سه‌ر ئه‌وه‌ن له‌ كۆنه‌وه‌ تا ئه‌مڕۆ، وه‌ دواى ئیجماع ئه‌وانه‌ى پێچه‌وانه‌ى ئه‌م مه‌زهه‌به‌یان كرد زۆرینه‌ ئه‌وانه‌ بوون كه‌ له‌ موعته‌زیله ‌و خه‌واریج بوون وه‌ یان مورجیئه‌ بوون.
كه‌واته‌ حسن پشده‌رى نه‌فام درۆى كرد و بوهتانى كرد له‌وه‌دا كه‌ وتى دواى جه‌نگى خه‌لیج و فه‌تواى زانایانى سعودیه‌ (له‌و كاته‌وه ‌شه‌رعاندنی ده‌سه‌ڵاتی حاكمی سته‌مكار تیشكی خرایه‌سه‌ر و له بۆچوونێكی نامۆ كرا به‌ بۆچوونی ئه‌هلی سوننه‌ت و جه‌ماعه‌ت).
چونكه‌ ئه‌مه‌ شتێك نه‌بوو له‌و كاته‌ سه‌رى هه‌ڵدابێت به‌ڵكو هه‌ر له‌ سه‌رده‌مى سه‌له‌فه‌وه‌ ئه‌مه‌ هه‌بووه ‌و ڕاستیش بووه‌.

وه‌ درۆ و بوهتانێكى ترى له‌وه‌دا بوو كه‌ وتى: (له بۆچوونێكی نامۆ كرا به‌ بۆچوونی ئه‌هلی سوننه‌ت و جه‌ماعه‌ت).
دیاره‌ لاى ئه‌و نه‌فامه‌ بۆچونى ئه‌هلى سوننه‌ بۆچونێكى نامۆیه‌، وه‌ بۆچونى موعته‌زیله ‌و خه‌واریج و مورجیئه‌كان له‌م بابه‌ته‌ به‌ بۆچونى ئه‌هلى سوننه‌ت و جه‌ماعه‌ت داده‌نێ!!.
كه‌واته‌ قوتابخانه‌كه‌ى خۆتانت كه‌شف كرد كه‌ سه‌رتان لێ شێواوه ‌و بۆچونى موبته‌دیعه‌كان به‌ هی ئه‌هلى سوننه‌ت ده‌زانن و به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ش!!
به‌ڵام به‌مه‌ش ناوه‌ستن به‌ڵكو ده‌تانه‌وێ خه‌ڵكیش گومڕا بكه‌ن و سه‌ر له‌ موسوڵمانانیش بشێوێنن به‌ چه‌واشه‌كاریه‌كانتان!!
وه‌ درۆ و بوهتانێكى ترى حسن ته‌كفیرى پشده‌رى له‌وه‌دا ده‌ركه‌وت كه‌ واى نیشاندا ئه‌وانه‌ى ململانێ له‌گه‌ڵ سه‌ركرده‌ ناكه‌ن مورجیئه‌ن، به‌ڵام ئه‌و نه‌فامه‌ ئاگاى لێ نیه‌ كه‌ مورجیئه‌ له‌ مامه‌ڵه‌ كردنیان له‌گه‌ل سه‌ركرده‌ى فاسق و زاڵم وه‌كو موعته‌زیله‌كان توندن نه‌ك له‌ ده‌ركردنیان له‌ دین به‌ڵكو له‌ ململانێ كردن له‌گه‌ڵیان و شۆڕش دژیان و لادانیان وه‌ك له‌ پێشتر ئاماژه‌مان بۆ كرد.

درۆ و بوهتانێكى ترى حسن پشده‌رى ته‌كفیرى:
حسن پشده‌ری بیروباوه‌ڕى پێشووى ئه‌هلى سوننه‌ سه‌باره‌ت به‌ سه‌ركرده‌ى سته‌مكار به‌ بۆچونێكى گه‌نده‌ڵ و گومڕا ناوده‌بات وه‌ هه‌روه‌ها وا ده‌رده‌خات كه‌ ئه‌و بیروباوه‌ڕه‌ى ئه‌هلى سوننه‌ سه‌باره‌ت به‌ سه‌ركرده‌ى سته‌مكار داهێنراوى شێخ ره‌بیع المدخلى یه‌، وه‌ قوتابی لایه‌نگره‌كانى ئه‌و له‌ جیهاندا بڵاویانكردۆته‌وه‌، وه‌ك ده‌ڵێت: (ڕه‌بیعی مه‌دخه‌لی له‌ ڕێی ئه‌و قوتابیانه‌ی کە خه‌ڵكی وڵاتی تری جیهانی ئیسلامی بوون له‌ سعودیە و یه‌مه‌ن ده‌یانخوێند، ئه‌و بۆچوونه ‌گه‌نده‌ڵه‌ی نارده ‌زۆر له ‌وڵاته ‌ئیسلامییه‌كان، یه‌كێك له‌و وڵاتانه‌ی ئه‌و بۆچوونه‌ی بۆ ڕه‌وانه‌كرا كوردستان بوو).
وه‌ هه‌روه‌ها ده‌ڵێت: (له‌كوردستان خه‌ڵكانێك هه‌ن بوون به‌ لایه‌نگری ئه‌و بۆچوونه‌، حاڵی ئه‌وانه‌ش وه‌كو حاڵی ئه‌وان فویان تێكراوه ‌و زلكراون و چه‌ند له‌قه‌بێكیشیان دراوه‌تەپاڵ تاوه‌كو له‌ ڕێی ئه‌و له‌قه‌بانه‌ بتوانن بیرۆكه‌ گومڕایە‌كه‌ی خۆیان بڵاوبكه‌نه‌وه‌).
وه‌ڵام: سه‌یركه‌ خوێنه‌رى به‌ ویژدان چۆن حسن پشده‌ری به‌و بیروباوه‌ڕه‌ى ئه‌هلى سوننه‌ بڵێت: (ئه‌و بۆچوونه‌ گه‌نده‌ڵه‌)!!
له‌كاتێكدا كه‌ بۆمان ده‌ركه‌وت كه‌ ئه‌مه‌ بیروباوه‌ڕى ئه‌هلى سوننه‌ت بوو هه‌ر له‌ سه‌ره‌تاوه‌ تا ئه‌مڕۆ نه‌ك داهێنراوى شێخ ره‌بیع یان عبداللطیف بێ، وه‌ك ئیمام أحمد ڕه‌حمه‌تى خواى لێ بێت فه‌رمووى: (فلا يحلّ لأحدٍ يؤمن باللّه واليوم الآخر أن يبيت ولا يراه إماماً، برّاً كان أو فاجراً).
وە فەرمووى: (ولا يحل قتال السلطان، ولا الخروج عليه لأحد من الناس، فمن فعل ذلك فهو مبتدع على غير السنة والطريق).
وقال النووي: (وأما الطريق الثالث: فهو القهر والاستيلاء: فإذا مات الإمام فتصدى للإمامة من جمع شرائطها من غير استخلاف ولا بيعة، وقهر الناس بشوكته وجنوده، انعقدت خلافته لينتظم شمل المسلمين، فإن لم يكن جامعاً للشرائط بأن كان فاسقاً، أو جاهلاً فوجهان: أصحها: انعقادها لما ذكرناه، وإن كان عاصياً بفعله).
ئيمام النووي فەرموى: (وأما الخروج عليهم وقتالهم فحرام بإجماع المسلمين وإن كانوا فسقة ظالمين وقد تظاهرت الأحاديث بمعنى ما ذكرته وأجمع أهل السنة أنه لا ينعزل السلطان بالفسق).
وقال شيخ الاسلام ابن تيمية: (ولهذا كان مذهب أهل الحديث ترك الخروج بالقتال على الملوك البغاة والصبر على ظلمهم إلى أن يستريح بر أو يستراح من فاجر).
وقال ابن حجر: (الإجماع على حرمة الخروج على الجائر).

چه‌ند درۆ و بوهتانێكى ترى حسن پشده‌رى ته‌كفیرى:
حسن پشده‌رى ئه‌وروپى ده‌ڵێت: (كاك (عبداللطیف) یه‌كێكه ‌له ‌هه‌ڵگرانی ئه‌و بیرۆكه‌یه ‌و لای مه‌دخه‌لییه‌كان به‌ (مامۆستا و شه‌یخ) ناوی ده‌به‌ن، وە خاوه‌ن چه‌ند كتێب و نووسراوێكه‌ دژی حیزبه ‌ئیسلامییه‌كان و هه‌موو هه‌وڵێك بۆ گۆڕینی سیسته‌می عه‌لمانی به ‌ده‌رچوون له‌ قه‌ڵه‌م ده‌دات).
وه‌ڵام: سه‌ره‌تا من شانازى به‌وه‌ ده‌كه‌م كه‌ یه‌كێكم له‌ هه‌ڵگرانى بیروباوه‌ڕى ئه‌هلى سوننه‌ت و جه‌ماعه‌ت، وه ‌سوپاسى خوا ده‌كه‌م له‌سه‌ر ئه‌و نیعمه‌ته‌، وه‌ داواى زیاتر و به‌رده‌وانى و استقامة‌ ده‌كه‌م له‌ خواى په‌روه‌ردگارم، دواى ئه‌وه‌ حسن پشده‌ری سێ ڕسته‌ قسه‌ی ترى كرد كه‌ سێ درۆى تێدایه‌:
درۆى یه‌كه‌م: واى نیشاندا كه‌ من ته‌نها لاى خۆشه‌ویستانى شێخ ره‌بیع به ‌(مامۆستا و شه‌یخ) ناوده‌‌برێم! به‌ڵام ئه‌وه‌ درۆیه‌ چونكه‌ سوپاس بۆ خوا لاى تێكڕاى ئه‌و موسوڵمانانه‌ى كه‌ من ده‌ناسن -جگه‌ له‌ حیزبیه‌ ته‌كفیریه‌ قین له‌ دڵه‌كان و شه‌خس په‌رستان- ڕێزم هه‌یه ‌و كورده‌كان به‌ مامۆستا و عه‌ره‌به‌كانیش به‌ شێخ ناوم دێنن وه‌ (هذا من فضل ربي) وأحمده عليه وأشكره، و{مُوتُوا بِغَيْظِكُمْ}.
درۆى دووه‌مى كرد له‌وه‌دا كه‌ كتێب و نووسراوه‌كانى من ته‌نها ئه‌وانه‌ بن كه‌ له‌سه‌ر حیزبه‌ ئیسلامیه‌كان نووسراون، وه‌ك له‌م خستنه‌ڕووه‌دا ناوى كتێبه‌كانم ده‌رده‌كه‌وێت:
* یه‌كه‌م: كتێبه‌ عه‌ره‌بیه‌كان:
- اقتضاء القصر للتوحيد في القرآن المجيد
- البراهين اللغوية لتقرير العقيدة السلفية وتفنيد العقائد الخلفية [مجلدان في ٨٠٠ صفحة]
- شرحُ (شرح السنة للبربهاري) [عربي]
- رد شبهة حركية حول المظاهرات البدعية [عربي]
- الأقوال السنية في التحذير من الجمعيات الحزبية وأخذ أموالها الدنية (مطبوع)
- تحذير أهل السنة من الوقوع في الفتنة (مطبوع)
- براءة السلفية وأتباعها من التفجيرات وأنصارها (مطبوع)
- الحوار العراقي مع الشيخ علي الحلبي
- رد الحوار العراقي على عمر الكرخي العراقي
- الرد السريع الأليم (مطبوع)
- الجواب الصريح لمن بدل المنهج الصحيح
- حكم دراسة وتدريس من اتقى وأصلح من رجال أهل السُّـنّة في الجامعات المختلطة للحاجة والضرورة
- الشرحُ المهذَّبُ لِمَتنِ ‏‏العقيدةِ الطحاويةِ‏ِِِِِ‏ المُرَتَّب
* دووه‌م: كتێبه‌ كوردیه‌كان:
١- خوا په‌رستى نه‌ك شه‌خس په‌رستى
٢- تێكۆشان له‌ پێناوى خوا
٣- گۆڕانكارى ڕاسته‌قینه‌ كامه‌یه‌؟
٤- ئامۆژگارى كردن و بنه‌ماكانى له‌ ئیسلامدا
٥- خۆشویستنى ڕاسته‌قینه‌ بۆ پێغه‌مبه‌ر و هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ى شوبهه‌ى ئاهه‌نگ گێڕان به‌ بۆنه‌ى له‌ دایك بوونى
٦- فیتنه‌ى (المسیح الدجال) (مطبوع)
٧- وه‌ڵامدانه‌وه‌ى شوبهه‌كان
٨- نیشانه‌ى ئه‌هلى بیده‌ع له‌كه‌داركردنى مامۆستایانى ئه‌هلى سوننه‌ت
٩- شه‌رحی په‌رتوكى (البدعة‌ للشیخ صالح الفوزان) (ته‌واوبووه‌ به‌ڵام تا ئێستا نه‌دراوه‌ته‌ چاپخانه‌)
١٠- شه‌رحی په‌رتوكى (كشف الشبهات للشیخ محمد عبدالوهاب) (ته‌واوبووه‌ به‌ڵام تا ئێستا نه‌دراوه‌ته‌ چاپخانه)
١١- شه‌رحی په‌رتوكى (التحفة السنیة‌) (ته‌واوبووه‌ به‌ڵام تا ئێستا نه‌دراوه‌ته‌ چاپخانه‌)
١٢- زوڵم جۆره‌كانی و ئاكامه‌ خراپه‌كانی (ته‌واوبووه‌ به‌ڵام تا ئێستا نه‌دراوه‌ته‌ چاپخانه‌)
١٣- دیفاعێكى ڕه‌وا له‌ ئه‌لبانى پێشه‌وا
١٤- عه‌لمانیه‌ت
١٥- په‌یامه‌كانى ڕێگاى ڕاست (ته‌واوبووه‌ به‌ڵام تا ئێستا نه‌دراوه‌ته‌ چاپخانه‌)
كه‌واته‌ ده‌ركه‌وت كه‌ سوپاس بۆ خوا زۆرێك له‌ كتێبه‌كانم له‌سه‌ر ته‌وحید و عه‌قیده و‌ سوننه‌ت و بیدعه ‌و ... هتد كه‌ بریتى نین له‌ (چه‌ند كتێب و نووسراوێك‌ دژی حیزبه‌ ئیسلامییه‌كان)!! وه‌ ئه‌و كتێبانه‌ى تریش وه‌ڵامدانه‌وه ‌و ڕه‌تدانه‌وه‌ى شوبهه‌ و بوهتان و گومان و چه‌واشه‌كارى كه‌سانێكى لاڕێیه‌ كه‌ ئه‌مه‌ش پێویسته‌ و خزمه‌ت كردنه‌ به‌م دینه‌.
درۆى سێهه‌مى له‌وه‌دایه‌ كه‌ وتى: (هه‌موو هه‌وڵێك بۆ گۆڕێنی سیسته‌می عه‌لمانی به‌ ده‌رچوون له‌ قه‌ڵه‌م ده‌دات)!! كه‌ والله وبالله وتالله درۆى كرد و بوهتانى بۆ كردم، چونكه‌ والله من زۆر خۆم به‌ سورتر ده‌زانم له‌و له‌سه‌ر گۆڕینى سسته‌مى عه‌لمانى، وه‌ هه‌وڵى زۆریشم بۆ داوه‌ به‌ نووسین و به‌ وتار و به‌ ئامۆژگارى و به‌ محاوه‌له‌ كردنى جیاكردنه‌وه‌ى كوڕان له‌ كچان له‌ قوتابخانه‌كان و ... به‌ نووسینى كتێبێكى تایبه‌ت له‌سه‌ر عه‌لمانیه‌ت كه‌ تا ئێستا هیچ به‌رهه‌مێكى شه‌رعى ئێوه‌م نه‌دیت له‌م بواره‌دا، وه‌ گۆڕینى سیسته‌مى عه‌لمانى به‌ واجب ده‌زانم به‌ڵام به‌ واجبیشى ده‌زانم گۆڕینه‌كه‌ به‌ ڕێگا شه‌رعیه‌كان بێت به‌ حیكمه‌ته‌وه‌، نه‌ك به‌ ئاژاوه‌گێڕى و زێده‌ڕه‌وى له‌ ته‌كفیر كردنى خه‌ڵكى موسوڵمانى كوردستان و به‌ ڕه‌شه‌كوژى و ململانێ له‌سه‌ر كورسى، و كاولكارى و خۆته‌قاندنه‌وه‌!!. سوپاس بۆ خوا به‌رهه‌مى ئێمه‌ى سه‌له‌فی بۆ خزمه‌تكردنى دین و پاسه‌وانێتى كردنیه‌تی كه‌ ئه‌ویش دیاره‌، وه‌ به‌رهه‌مى ڕه‌شبینى و ته‌كفیرى ئێوه‌ش دیاره‌ كه‌ هه‌روه‌ك شیخ الاسلام ابن تیمیة‌ فه‌رموى: (فلا أقاموا دینا ولا أبقوا دنیا).

چه‌ند درۆ و بوهتانێكى ترى حسن پشده‌رى ته‌كفیرى:
حسن پشده‌رى ئه‌وروپى ده‌ڵێت: (مه‌دخه‌لیه‌كان زۆر هه‌وڵ ده‌ده‌ن موسڵمانان ناشرین بكه‌ن به‌ناوی (حیزبی و ته‌كفیری و توندڕه‌وی و تیرۆریست)، واته ‌تا ئێستا ڕه‌خنه‌كانیان له‌سه‌ر بنچینه‌ و بنه‌مامی زانستی نییه‌، نه ‌له‌ حیزبه ‌ئیسلامییه‌كان وه ‌نه ‌له‌و كه‌سایه‌تیانه‌ی كه‌ دژایه‌تی ده‌كه‌ن، له‌به‌رئه‌وه‌ی (فاقد الشيء لا یعطیه) ئه‌وه‌ش شتێكی زۆر ئاساییه ‌كه‌سێك خۆی جاهیل بێت ناتوانێت زانستی شه‌رعی به‌و خه‌ڵكه ‌ببه‌خشێت).
وه‌ڵام: ئه‌م وه‌سفانه‌ حه‌قیقین كه‌ له‌ ئێوه‌دا هه‌ن نه‌ك بوهتانێك بێت ئێمه‌ى سه‌له‌فی بۆتانى بكه‌ین: ئایا ده‌توانن بڵێن ئیسلامیه‌كانى ئه‌مڕۆ حیزبى نین له‌كاتێكدا كه‌ ئه‌وان به‌ ئاشكرا حیزبایه‌تى خۆیان ده‌كه‌ن و شه‌رمیشى لێ ناكه‌ن و به‌ باشیشى ده‌زانن هه‌رچه‌نده‌ كه‌ فره‌ حیزبایه‌تى و په‌رته‌وازه‌یی ده‌رده‌ نه‌ك ده‌رمان. وه‌ ئایا ئێوه‌ى مینبه‌رى ته‌كفیری توندڕه‌و ته‌كفیرى نین له‌كاتێكدا كه‌ گشت وڵاتانى ئیسلامى به‌ دار الكفر داده‌نێن ته‌نانه‌ت وڵاتى سعودیه‌ش به‌ وڵاتێكى ئیسلامى نازانن ته‌كفیرى حاكمه‌كه‌ى ده‌كه‌ن یان له‌ناوبردنى به‌ جیهاد ده‌زانن؟! وه‌ له‌وه‌شدا درۆت كرد كه‌ وتت (تا ئێستا ڕه‌خنه‌كانیان له‌سه‌ر بنچینه ‌و بنه‌مامی زانستی نییه‌، نه ‌له ‌حیزبه‌ ئیسلامییه‌كان وه ‌نه‌ له‌و كه‌سایه‌تیانه‌ی كه‌ دژایه‌تی ده‌كه‌ن) چونكه‌ سوپاس بۆ خوا سه‌له‌فیه‌كان به‌ به‌ڵگه‌ قسه‌ ده‌كه‌ن و به‌ به‌ڵگه‌ش ڕه‌خنه‌یان گرتووه‌ له‌ به‌رامبه‌ره‌كانیان، بۆ نمونه‌:
١- ئایا ڕه‌خنه‌كانمان له‌ سید قوتبه‌كه‌تان به ‌به‌ڵگه‌ نه‌بوو؟!! كه‌ وتمان قسه‌ى به‌ موسى پێغه‌مبه‌ر (علیه الصلاة‌ والسلام) و به‌ خه‌لیفه‌ عوسمان و به‌ موعاویه‌ و عه‌مرى كوڕى عاص ده‌ڵێت؟!
٢- ئایا ڕه‌خنه‌كانمان له‌ سید ئه‌حمه‌د به ‌به‌ڵگه‌ نه‌بوو؟!
٣- ئایا ڕه‌خنه‌كانمان له‌ كۆمه‌ڵ و یه‌كگرتوو به ‌به‌ڵگه‌ نه‌بوو كه‌ وتمان بۆچى خۆتان كرده‌ جسرێك و حسك و زه‌حمه‌تكێش به‌سه‌ر پشتى ئێوه‌دا په‌ڕینه‌وه‌ بۆ ناو په‌ڕله‌مان؟!
٤- ئایا ڕه‌خنه‌كانمان له‌ كه‌ناڵه‌ ئیسلامیه‌كان به ‌به‌ڵگه‌ نه‌بوو كه‌ وتمان مۆسیقا لێمه‌ده‌ن حه‌رامه‌، ئافره‌تى ڕازاوه‌ و بگره‌ سه‌ر و قاچ ڕووت نیشان مه‌ده‌ن حەرامه‌؟!
٥- ئایا ڕه‌خنه‌كانمان له‌ كه‌ناڵه‌ ئیسلامیه‌كان به ‌به‌ڵگه‌ نه‌بوو كه‌ وتمان زنجیره‌ دۆبلاژكراوه‌كان بێ شه‌رعى زۆرى تێدایه ‌و هاواركردنه‌ عیساى كوڕى مه‌ریه‌مى تێدایه ‌و نیشاندانى پێغه‌مبه‌ران (علیه الصلاة والسلام) و فریشته‌ى تێدایه‌ وریا بن حه‌رامه‌؟!
٦- وه‌ ئایا ڕه‌خنه‌كانمان له‌ دلێر كه‌لارى به ‌به‌ڵگه‌ نه‌بوو كه‌ وتمان شه‌رعیه‌ت مه‌ده‌نه‌ فره‌ حیزبێتى و ئیسلامیش مه‌چوێنن به‌ دیموكراسیه‌ت؟!
٧- ئایا ڕه‌خنه‌كانمان له‌ ئیسلامیه‌كان به ‌به‌ڵگه‌ نه‌بوو كه‌ وتمان مه‌دحى ته‌ریقه‌ته‌ صۆفیه‌كان مه‌كه‌ن، كه‌ هاوار ده‌كه‌نه‌ شێخه‌كانیان و دیفاع له‌و شیركه‌ گه‌وره‌یه‌ ده‌كه‌ن و بیدعه‌یان زیندو كردۆته‌وه‌؟!
٨- ئایا ڕه‌خنه‌كانمان له‌ ئیسلامیه‌كان به ‌به‌ڵگه‌ نه‌بوو كه‌ وتمان ئه‌و قسه‌یه‌ خه‌ته‌ره‌ كه‌ هه‌ندێكتان له‌كاتى هه‌ڵبژاردنه‌كاندا ده‌ڵێن ده‌مانه‌وێت دیموكراسیه‌ت قه‌رار بگرێت؟!
وه‌ چه‌ندان ڕه‌خنه‌ى تریش، جا كه‌ ئه‌مانه‌ لاى ئێوه‌ به‌ ڕه‌خنه‌ى زانستى دانه‌نرێت ئه‌وه‌ ده‌بێت به‌ڵگه‌ى زانستى كامه‌ بێت؟!

دوا هه‌ڵوه‌سته‌ له‌سه‌ر لاپه‌ڕه‌ی یه‌كه‌می حسن پشده‌ری وه‌ چه‌ند قسه‌یه‌كى ترى كردووه‌ سه‌باره‌ت به‌ كتێبه‌كه‌ى من له‌سه‌ر عه‌لمانیه‌ت كه‌ وه‌ڵامى دراوه‌ته‌وه پێشتر له‌ ڕوونكردنه‌وه‌كه‌م بۆ ڕامیار:
وه‌ له‌ كۆمێنتێكيدا حه‌سه‌ن پشده‌ری ده‌ڵێت: (برای به‌ڕێز و خۆشه‌ویستم كاك (سه‌هل) ناوبراو ابو عبدالرحمن السلفي كه‌سێكی دۆڕاوه‌ ئێمه‌ ئه‌خلاق و ڕه‌وشتی ئه‌و مه‌دخه‌لیانه‌ ده‌ناسین من دڵنیام ئه‌وه‌ش وه‌كو عه‌بدوله‌تیف ده‌رچوی قوتابخانه‌كه‌ی جنێو و بوختانی یه‌مه‌نه‌ ئه‌وانه‌ فرچكیان به‌ جنێون گرتووه‌)!!
وه‌ڵام: والله من نازانم ئه‌و به‌ڕێزه‌ (ابو عبدالرحمن السلفي) كێیه‌ به‌ڵام ئه‌وه‌نده‌ له‌ نووسینه‌كانى تێگه‌یشتم كه‌ دیفاعێكى حه‌ق ده‌كات به‌ ئه‌ده‌به‌وه‌ خوا پاداشتى خێرى بداته‌وه‌، به‌ڵام چونكه‌ بێتاقه‌تى كردون ناچار كه‌وتنه‌ جنێودان پێى وه‌ك له‌ قسه‌ ناشیرنه‌كانى حسن ئه‌وروپى ده‌رده‌كه‌وێت. وه‌ قوتابخانه‌ى یه‌مه‌ن شوێنى عیلم و زانست و ئه‌خلاق بوو لاى زاناى پایه‌به‌رزى شاهێدى عیلم و چاكه‌ بۆ دراو شێخ موقبلى كوڕى هادی الوادعي، وه‌ زانایانى وه‌ك پێشه‌وا ئیبن باز و ابن عثیمین و صالح الفوزان و عبدالمحسن العباد و ئه‌لبانى مه‌دحیان كردووه‌، جا كه‌سێك ئه‌م پێشه‌وایانه‌ شاهێدى چاكه‌ى بۆ بده‌ن ئه‌وه‌ ناشیرین نابێت به‌ ده‌م شڕێكى وه‌ك حسن پشده‌رى. وه‌ك كورده‌وارى خۆشمان وتویانه‌: (ئاوى ده‌ریا به‌ ده‌مى سه‌گ پیس نابێت)! وه‌ هه‌روه‌ها میمون بن قیس الاعشى وتویه‌تى: (كناطحٍ صَخْرةً يوماً ليُوهِنَهَا ... فَلَمْ يَضِرْهَا وأَوْهَى قَرَنُه الوَعِلُ)، به‌ڕاستى سه‌یره‌ كه‌سانێكى ته‌كفیرى وه‌ك حسن و ڕامیار و سه‌رباز كه‌ خۆیان په‌روه‌رده‌ى جادده‌ و شوێنى فیته‌رى و كارگه‌كانى وڵاته‌ كافره‌كانن به‌ وه‌زعى خۆیان ڕازی بن و دڵیان به‌م قوتابخانه‌ ئه‌وروپیه‌ى خۆیان خۆش بێت، به‌ڵام به‌ قوتابخانه‌ پیرۆزه‌كه‌ى شێخ موقبلى یه‌مه‌نى بڵێن: (قوتابخانه‌ی جنێو و بوختانی یه‌مه‌ن)!! له‌كاتێكدا كه‌ ئه‌م قوتابخانه‌یه‌ هه‌زاران قوتابى تێدا فێرى ئیسلامى ڕاسته‌قینه ‌و زانستى شه‌رعى بووه‌!! وه‌ له‌كاتێكدا كه‌ پێغه‌مبه‌رى خواش (صلى الله علیه وسلم) فه‌رمویه‌تى: «الإِيمانُ يَمانٍ» [أخرجه البخاري] وە فەرمويەتى: «الْفِقْهُ يَمانٍ وَالْحِكْمَةُ يَمانِيَةٌ» [أخرجه البخاري]. وه‌ هیوادارم حسن پشده‌رى له‌مه‌ودوا قه‌درى خۆت و غه‌یرى خۆشت بزانیت ... وآخر دعوانا ان الحمد لله رب العالمين.

نووسراوێكی تری حسن پشده‌ری له‌ لاپه‌ڕه‌یه‌كدا و چه‌ند درۆ و بوهتانێكی تریشی:
درۆ و بوهتانی یه‌كه‌می: ده‌ڵێت: (مه‌دخه‌لییه‌كان پیاوی حكومه‌تن).
وه‌ڵام: دوعایه‌كی عادلانه‌ ده‌كه‌م له‌سه‌ر قسه‌كه‌ی تۆ وه‌ دهڵێم: ئه‌گه‌ر ئه‌و حوكمه‌ی تۆ دات به‌سه‌ر سه‌له‌فیه‌كاندا كه‌ ناو و ناتۆره‌ی مه‌دخه‌لیتان لێناون ڕاست بێت ئه‌وه‌ داوا ده‌كه‌م له‌ خوای گه‌وره‌ سه‌ربه‌رزی دونیا و قیامه‌تت بكاتت وه‌ ئه‌گه‌ر ڕاستیش نه‌بێت ئه‌وه‌ داوا ده‌كه‌م له‌ خوای په‌روه‌ردگار ڕیسوای دونیا و قیامه‌تت بكات، هیوادارم خۆشت و خوێنه‌رانیش بڵێن ئامین.

درۆ و بوهتانی دووه‌می: ده‌ڵێت: (زۆر ده‌مێكه‌ مه‌دخه‌لی و جامییه‌كان به‌ربوونه‌ته‌ گیانی زانایان و پاساو بۆ زوڵمی تاغوتان ده‌هێننه‌وه‌).
وه‌ڵام: شێخ محمد بن صالح العثیمین به‌درۆتان ده‌هێنێته‌وه ‌و ڕوونی ده‌كاته‌وه‌ كه‌ كاتێك سه‌له‌فیه‌كان باسی ده‌رنه‌چون له‌حاكمه‌كان ده‌كه‌ن ئه‌وه‌ ئه‌وه‌ ناگه‌یه‌نێت كه‌ ئه‌وان پاساو بۆ زوڵمی تاغوتان ده‌هێننه‌وه‌ نه‌خێر ئه‌وان به‌ خراپه‌ی حاكم ده‌ڵێن خراپ و گوێڕایه‌ڵیشی ناكه‌ن تێیدا، به‌ڵام كه‌ ده‌رچونیش له‌سه‌ر حاكمی زاڵم و فاسق ناكه‌ن و له‌سه‌ر مینبه‌ره‌كانه‌وه‌ قسه‌یان پێ ناڵێن ئه‌وه‌ به‌ڵگه‌یان به‌ده‌سته‌وه‌یه ‌بۆیه‌ نایكه‌ن:

http://safeshare.tv/w/OpLrewVnBD

وه‌ بۆ زیاتر ڕوونكردنه‌وه‌ی ڕاستیه‌كان و ڕه‌واندنه‌وه‌ی چه‌واشه‌كاریه‌كانی ئه‌و گروپه‌ ته‌كفیریه‌ی حسن پشده‌ری و سه‌رباز و ڕامیار ئه‌وه‌ دواترین فه‌توای شه‌یخ محمد بن صالح العثیمین ده‌خه‌مه‌ ڕوو له‌ وه‌ڵامی ئه‌م پرسیاره‌ كه‌ لێی كرا:
سؤال: وهذا السؤال حول مسألة كثر فيها النزاع بين طلبة العلم وكثر بها أيضا الاستدلال لبعض الكلمات لفضيلة الوالد العلامة محمد بن صالح العثيمين حفظه الله تعالى. أولا أقول للشيخ السلام عليكم ورحمة الله وبركاته وزادكم الله علما ورفع قدركم في الدنيا و في الآخرة فضيلة الشيخ سلمكم الله هنا يعني كثيرا من طلبة العلم يدندنون حول الحاكم الذي يأتي بشريعة مخالفة لشريعة الله عز وجل ولا شك انه يأمر الناس بها ويلزمهم بها وقد يعاقب المخالف عليها و يكافأ أو يجازي بالخير وبالعطاء الملتزم بها، وهذه الشريعة في كتاب الله وفي سنة نبيه عليه الصلاة والسلام تعتبر مخالفة ومصادمة لنصوص الكتاب والسنة، هذه الشريعة إذا الزم هذا الحاكم بها الناس ومع انه يعترف أن حكم الله هو الحق وما دونه هو الباطل وان الحق ما جاء في الكتاب والسنة ولكنه لشبهة أو لشهوة جرى إلزام الناس بهذه الشريعة كما وقع مثل ذلك كثيرا في بني أمية وفي بني العباس وفي أمراء الجور الذين ألزموا الناس بأمور لا تخفى على مثلكم بل لا تخفى على كثيرا من الناس عندما ألزموا الناس بما لا يرضي الله عز وجل كالأمور الوراثية وجعلوا الملك عاضا بينهم كما اخبر النبي صلى الله عليه وسلم وقربوا شرار الناس وابعدوا خيارهم وكان من يوافقهم على ما هم فيه من الباطل قربوه ومن يأمرهم وينهاهم ربما حاربوه إلى أخر، فلوا أن الحاكم في هذا الزمان فعل مثل هذه الشريعة هل يكون كافرا بهذه الشريعة إذا ألزم الناس بها مع اعترافه أن هذا مخالف للكتاب والسنة وأن الحق في الكتاب والسنة هل يكون بمجرد فعله هذا كافرا أم لابد أن ينظر إلى اعتقاده بهذه المسألة كمن مثلا يلزم الناس بالربا كمن يفتح البنوك الربوية في بلاده ويأخذ من البنك الدولي كما يقولون قروضا ربوية ويحاول أن يؤقلم اقتصادها على مثل هذا الشيء ولو سألته قال الربا حرام ولا يجوز لكن أزمة اقتصادية أو غير ذلك يعتذر مثل هذه الاعتذارات وقد تكون الاعتذارات مقبولة وقد لا تكون، فهل يكفر بمثل ذلك أم لا. ومع العلم أن كثيرا من الشباب ينقلون عن فضيلتكم أنكم تقولون أن من فعل ذلك يكون كافرا ونحن نلاحظ في بلاد الدنيا كلها أن هذا شيء موجود بين مقل ومستكثر وبين مصرح وغير مصرح؟
جواب الشيخ العلامة ابن عثيمين: (الحمد لله رب العالمين وأصلي وأسلم على نبينا محمد وعلى آله وأصحابه ومن تبعهم بإحسان إلى يوم الدين، أما بعد: ففي هذا اليوم الثلاثاء الثاني والعشرين من شهر ربيع الأول عام عشرين وأربعمائة وألف استمعت إلى شريط مسجل باسم أخينا أبي الحسن في مآرب ابتدئه بالسلام علي فأقول عليك السلام ورحمة الله وبركاته، وما ذكره من جهة التكفير فهي مسألة كبيرة عظيمة ولا ينبغي إطلاق القول فيها إلا مع طالب علم يفهم ويعرف الكلمات بمعانيها ويعرف العواقب التي تترتب على القول بالتكفير أو عدمه، أما عامة الناس فإن إطلاق القول بالتكفير أو عدمه في مثل هذه الأمور يحصل فيه مفاسد والذي أرى أولا أن لا يشتغل الشباب في هذه المسألة وهل الحاكم كافر أو غير كافر وهل يجوز أن نخرج عليه أو لا يجوز، على الشباب أن يهتموا عباداتهم التي أوجبها الله عليهم أو ندبهم إليها وأن يتركوا ما نهاهم الله عنه كراهتا أو تحريما وأن يحرصوا على التآلف بينهم والاتفاق وأن يعلموا أن الخلاف في مسائل الدين والعلم قد جرا في عهد الصحابة رضي الله عنهم ولكنه لم يؤدي إلى الفرقة وإنما القلوب واحدة والمنهج واحد. أما فيما يتعلق بالحكم بغير ما انزل الله فهو كما في الكتاب العزيز ينقسم إلى ثلاثة أقسام كفر وظلم وفسق على حسب الأسباب التي بني عليها هذا الحكم:
١- فإذا كان الرجل يحكم بغير ما أنزل الله تبعا لهواه مع علمه بأن الحق فيما قضى الله به فهذا لا يكفر لكنه بين فاسق وظالم.
٢- وأما إذا كان يشرع حكما عاما تمشي عليه الأمة يرى أن ذلك من المصلحة وقد لبس عليه فيه فلا يكفر أيضا لأن كثيرا من الحكام عندهم جهل في علم الشريعة ويتصل بهم من لا يعرف الحكم الشرعي وهم يرونه عالما كبيرا فيحصل بذلك المخالف.
٣- وإذا كان يعلم الشرع ولكنه حكم بهذا أو شرع هذا وجعله دستورا يمشي الناس عليه يعتقد أنه ظالما في ذلك وأن الحق فيما جاء به الكتاب والسنة فإننا لا نستطيع أن نكفر هذا.
٤- وإنما نكفر:
* من يرى أن حكم غير الله أولى أن يكون الناس عليه.
* أو مثل حكم الله عز وجل.
فإن هذا كافر لأنه مكذب لقول الله تبارك وتعالى: {أَلَيْسَ اللَّهُ بِأَحْكَمِ الْحَاكِمِينَ}. وقوله: {أَفَحُكْمَ الْجَاهِلِيَّةِ يَبْغُونَ وَمَنْ أَحْسَنُ مِنَ اللَّهِ حُكْمًا لِقَوْمٍ يُوقِنُونَ}.
ثم هذه المسائل لا يعني أننا إذا كفرنا أحدا فإنه يجب الخروج عليه لأن الخروج يترتب عليه مفاسد عظيمة أكبر من السكوت ولا نستطيع الآن أن نضرب أمثالا فيما وقع في الأمة العربية وغير العربية وإنما إذا تحققنا جواز الخروج عليه شرعا فإنه لابد من استعداد وقوة تكون مثل قوة الحاكم أو اعظم. وأما أن يخرج الناس عليه بالسكاكين والرماح ومعه القنابل والدبابات وما أشبه هذا فإن هذا من السفه بلا شك وهو مخالف للشريعة.
كه‌واته‌ ده‌ركه‌وت كه‌ كاتێك سه‌له‌فیه‌كان نه‌هی له‌ ده‌رچون ده‌كه‌ن له‌سه‌ر حاكمی كافر ئه‌وه‌ به‌ موتڵه‌قی نیه‌ به‌ڵكو له‌و كاته‌دایه‌ كه‌ موسوڵمانان توانایان نه‌بێت لای ببه‌ن و بزانن كه‌ زه‌ره‌ری زیاتر ده‌بێت له‌ قازانج وه‌ك شێخ ابن العثیمین له‌ قسه‌كانی كۆتایی فه‌تواكه‌یدا ئاماژه‌ی بۆ ئه‌وه‌ كرد.

درۆ و بوهتانی سێیه‌‌می: ده‌ڵێت: (په‌یامی ئه‌وان پاراستنی ده‌سه‌ڵاته‌ له‌ هه‌ر كوێ بن).
وه‌ڵام: {إِذْ تَلَقَّوْنَهُ بِأَلْسِنَتِكُمْ وَتَقُولُونَ بِأَفْوَاهِكُمْ مَا لَيْسَ لَكُمْ بِهِ عِلْمٌ وَتَحْسَبُونَهُ هَيِّنًا وَهُوَ عِنْدَ اللَّهِ عَظِيمٌ * وَلَوْلَا إِذْ سَمِعْتُمُوهُ قُلْتُمْ مَا يَكُونُ لَنَا أَنْ نَتَكَلَّمَ بِهَذَا سُبْحَانَكَ هَذَا بُهْتَانٌ عَظِيمٌ} [النور: ١٥-١٦] دیاره‌ حسن پشده‌ری درۆ و بوهتانی زۆر به‌لاوه‌ ئاسانه‌ بۆیه‌ زۆر به‌ ئاسانی زوو زوو په‌نا ده‌باته‌ به‌ر درۆ و بوهتان بۆ سه‌له‌فیه‌كان وه‌ ڕاستیه‌كان ناڵێت چونكه‌ وا ده‌زانێت كه‌ زه‌ره‌ر له‌ چه‌واشه‌كاریه‌كه‌ی خۆی ده‌دات، وه‌ له‌گه‌ڵ مرۆڤی درۆزنیش هیچ چاره‌یه‌كمان نییه‌ ته‌نها ئه‌وه‌ نه‌بێت كه‌ ديسان دوعایه‌كی عادلانه‌ ده‌كه‌م له‌سه‌ر قسه‌كه‌ی تۆ ئه‌ی حسن پشده‌ری وه‌ ده‌ڵێم: ئه‌گه‌ر ئه‌و حوكمه‌ی تۆ دات به‌سه‌ر سه‌له‌فیه‌كاندا كه‌ ناو و ناتۆره‌ی مه‌دخه‌لیتان لێناون ڕاست بێت ئه‌وه‌ داوا ده‌كه‌م له‌ خوای گه‌وره‌ سه‌ربه‌رزی دونیا و قیامه‌تت بكات وه‌ ئه‌گه‌ر ڕاستیش نه‌بێت ئه‌وه‌ داوا ده‌كه‌م له‌ خوای په‌روه‌ردگار ڕیسوای دونیا و قیامه‌تت بكات، هیوادارم خۆشت و خوێنه‌رانیش بڵێن ئامین.

درۆ و بوهتانی چواره‌می: ده‌ڵێت: (بوون به‌ كاسه‌ لێسی تاغوتان دژی نه‌وه‌كه‌یان وه‌ستان).
وه‌ڵام: ئه‌گه‌ر ئه‌و حوكمه‌ی تۆ دات به‌سه‌ر سه‌له‌فیه‌كاندا كه‌ ناو و ناتۆره‌ی مه‌دخه‌لیتان لێناون ڕاست بێت ئه‌وه‌ داوا ده‌كه‌م له‌ خوای گه‌وره‌ سه‌ربه‌رزی دونیا و قیامه‌تت بكاتت وه‌ ئه‌گه‌ر ڕاستیش نه‌بێت ئه‌وه‌ داوا ده‌كه‌م له‌ خوای په‌روه‌ردگار ڕیسوای دونیا و قیامه‌تت بكات، هیوادارم خۆشت و خوێنه‌رانیش بڵێن ئامین.

درۆ و بوهتانی پێنجه‌می: ده‌ڵێت: (مه‌دخه‌لییه‌كان ویستیان هه‌موو خۆپیشاندانێك به‌ ده‌رچوون له‌ قه‌ڵه‌م بده‌ن، حه‌رامی ده‌رچوونیش له‌سه‌ر حاكم به‌ موتڵه‌قی بده‌نه‌ پاڵ بۆچوونی ئه‌هلی سوننه‌ت و جه‌ماعه‌ت).
وه‌ڵام: {سُبْحَانَكَ هَذَا بُهْتَانٌ عَظِيمٌ} [النور: ١٦] جا ئه‌گه‌ر ئه‌و قسه‌یه‌ی كه‌ تۆ داته‌ پاڵ سه‌له‌فیه‌كان كه‌ ناو و ناتۆره‌ی مه‌دخه‌لیتان لێناون ڕاست بێت واته‌ ئێمه‌ی سه‌له‌فی (ده‌رچوون له‌سه‌ر حاكم به‌ موتڵه‌قی حه‌رام بكه‌ین و بیده‌ینه‌‌ پاڵ بۆچوونی ئه‌هلی سوننه‌ت و جه‌ماعه‌ت) ئه‌وه‌ داوا ده‌كه‌م له‌ خوای گه‌وره‌ سه‌ربه‌رزی دونیا و قیامه‌تت بكاتت وه‌ ئه‌گه‌ر ڕاستیش نه‌بێت ئه‌وه‌ داوا ده‌كه‌م له‌ خوای په‌روه‌ردگار ڕیسوای دونیا و قیامه‌تت بكات، هیوادارم خۆشت و خوێنه‌رانیش بڵێن ئامین.

درۆ و بوهتانی شه‌شه‌می: ده‌ڵێت: (مه‌دخه‌لییه‌كان به‌ناوی سه‌له‌فی قسان ده‌كه‌ن، به‌ڵام ئه‌وانه‌ پیاوی ده‌سه‌ڵاتن و كاسه‌لێسی تاغوتن و مه‌به‌ستیان ناشرین كردنی ناوی سه‌له‌فییه‌ته‌).
وه‌ڵام: ئه‌م قسه‌یه‌شت سێ بوهتان و درۆی تێدا بوو كه‌ وه‌ڵامی یه‌كه‌میان و دووه‌میانم دایته‌وه‌ وه‌ بۆ سێیه‌میشیان كه‌ ده‌ڵێیت ئه‌وان: (مه‌به‌ستیان ناشرین كردنی ناوی سه‌له‌فییه‌ته‌)، ئه‌وه‌ ده‌ڵێم سوێند بە خوای گه‌وره‌ دیسان درۆت كرد و بوهتانت كرد بۆیه‌ دیسان ده‌ڵێم ئه‌گه‌ر ئه‌و قسه‌یه‌ی كه‌ تۆ داته‌ پاڵ سه‌له‌فیه‌كان كه‌ ناو و ناتۆره‌ی مه‌دخه‌لیتان لێناون ڕاست بێت ئه‌وه‌ داوا ده‌كه‌م له‌ خوای گه‌وره‌ سه‌ربه‌رزی دونیا و قیامه‌تت بكاتت وه‌ ئه‌گه‌ر ڕاستیش نه‌بێت ئه‌وه‌ داوا ده‌كه‌م له‌ خوای په‌روه‌ردگار ڕیسوای دونیا و قیامه‌تت بكات، هیوادارم خۆشت و خوێنه‌رانیش بڵێن ئامین.
كابرای بێ شه‌رم تۆ چۆن حوكم به‌سه‌ر نیه‌ت و مه‌به‌ستی خه‌ڵكیدا ده‌ده‌یت ئایا له‌ شه‌یتانه‌وه‌ وه‌حیت بۆ هات و ئاگاداركرایته‌وه‌؟! ئایا نازانیت كه‌ حوكم دان به‌سه‌ر نیه‌ته‌كاندا تایبه‌ته‌ به‌ خوای په‌روه‌ردگار چونكه‌ ته‌نها ئه‌و ده‌زانێت دڵه‌كان چ مه‌به‌ستێكیان تێدایه‌.

درۆ و بوهتانی حه‌وته‌م و هه‌شته‌می: ده‌ڵێت: (لێره‌دا ئه‌وه‌ی گرنگه‌ و مه‌به‌ستی منه‌ ڕای گشتی و شه‌قامی كوردی ئاگادار بكه‌ینه‌وه‌ كه ‌خه‌ڵكانێك هه‌ن (مه‌دخه‌لی و جامی)ن به‌ناوی سه‌له‌فی قسان ده‌كه‌ن كه‌ له‌ڕاستیدا سه‌له‌فیه‌ت له‌وان به‌رییه‌ و هه‌وڵه‌كه‌ی ئه‌وان بۆ ناشرین كردنی سه‌له‌فیه‌ته‌).
وه‌ڵام: خوێنه‌ری به‌ویژدان سه‌یركه‌ دیسان زۆر بێ شه‌رمانه ‌و له ‌خوا نه‌ترسانه‌ درۆ و بوهتانه‌كه‌ی دووباره‌ كرده‌وه‌، به‌ڵام جیاوازیه‌ك هه‌یه‌ له‌نێوان بوهتانی پێشووی له‌گه‌ڵ ئه‌م بوهتانه‌یانی چونكه‌ له‌ پێشوودا حوكمی دا به‌سه‌ر نیه‌ت و مه‌به‌سته‌كانمان كه‌ بۆ ناشیرین كردنی سه‌له‌فیه‌ته‌ به‌ڵام ئه‌م جاره‌یان حوكمی دا به‌سه‌ر هه‌و‌ڵه‌كانمان كه‌ بۆ ناشیرین كردنی سه‌له‌فیه‌ته‌!

وه درۆی هه‌شته‌می: بریتییه‌ له‌وه‌ی كه‌ ده‌ڵێت: ‌خه‌ڵكانێك هه‌ن (مه‌دخه‌لی و جامی)ن به‌ناوی سه‌له‌فی قسان ده‌كه‌ن ...
كه‌ بێگومان ئه‌مه‌ ته‌نها درۆ و بوهتانه‌، وه‌ شێخ فه‌وزان ڕوونی ده‌كاته‌وه‌ كه‌ ئه‌مه‌ درۆیه‌ و بوهتانه‌ و ته‌نها سومعه‌ چواندنی سه‌له‌فیه‌كانه‌، بەڵام چونكه‌ شێخ محمد أمان الجامي بانگه‌وازی بۆ ته‌وحید ده‌كرد و نه‌هی له‌ بیدعه‌ و فیكره‌ لاده‌ره‌ گومڕاكان ده‌كرد ئه‌وه‌ موبته‌دیع و گومڕاكان ده‌ستیانكرد به‌ دوژمنایه‌نی كردنی و ناو و ناتۆره‌ لێنانی هه‌روه‌ك چۆن به‌ بانگه‌وازی شێخ (محمد عبدالوهاب)یان ده‌وت وه‌هابی، ئه‌مه‌ش عاده‌تی ئه‌هلی شه‌ڕ و خراپه‌یه‌ ئه‌گینا له‌ واقیعدا جامیه‌ت نییه‌:
العلامة الفوزان يقول: (ما فيه فرقة جامية وهذا من الافتراء ومن التشویه لكن لأن الشیخ محمد أمان الجامي كان یدعو إلی التوحید وینهی عن البدع وعن الأفكار المنحرفة‌ صاروا یعدونه ویلقبونه بهذا اللقب:

http://safeshare.tv/w/fuAoBjHaCP

وه‌ بۆ نمونه‌ ده‌ڵێم كه‌ ڕاست ده‌كه‌یت قسه‌ی زانایانی سه‌له‌فیت به‌لاوه‌ به‌وه‌زنه‌ ئه‌وه‌ چاك بزانه كه‌ ئه‌و ڕێزی زۆر ده‌گرێت له‌و شه‌یخ ڕه‌بیع و شه‌یخ محمد أمان الجامي یه‌ی كه‌ ئێوه‌ به‌خراپیان ده‌ناسێنن وه‌ به‌ڵگه‌ش له‌سه‌ر ئه‌وه‌ سه‌یری ئه‌م لینكانه‌ بكه‌ بۆ بیستنی ڕای زانایان له‌سه‌ر ئه‌م دوو زانایه‌:
كلام الألبانی فی الجامیة:

http://safeshare.tv/w/cWlxAfwzwR

تزكية الشيخ ابن باز للشيخين محمد أمان الجامي و ربيع المدخلي:

http://safeshare.tv/w/fVLjJIVQXh

الشيخ الدكتور العلامة صالح الفوزان يقول للسلفیین الذین یصفهم القطبیون السروریون بالجامية: (استمروا فأنتم على خير).

http://safeshare.tv/w/yDCvFYGBtb

الشيخ صالح الفوزان يدافع عن الشيخين الفاضلين الشيخ محمد أمان الجامي والشيخ ربيع المدخلي:

http://safeshare.tv/w/jrjGwdrqsj

جا وابزانم كه‌ سه‌یری لینكه‌كانی پێشوت كردبێ ئه‌وه‌ بۆت ده‌ركه‌وتووه‌ كه‌ تۆ ڕات به‌رامبه‌ر ئه‌م دوو زانا به‌ڕێزه‌ وه‌كو ڕای ئه‌و زانا سه‌له‌فیانه‌ نییه‌ كه‌ خۆتانیان پێ هه‌ڵده‌كێشن، به‌ڵكو ڕای ئێوه‌ وه‌ك ڕای گشت حیزبی و موبته‌دیع و قوتبی و سروریه‌كانه، وه‌ به‌مه‌ش كه‌شف بوون كه‌ ئێوه‌ قوتبیه‌كی ته‌كفیری قین له ‌دڵن به‌رامبه‌ر سه‌له‌فیه‌كان نه‌ك سه‌له‌فی بن‌.
وه‌ ئێستا من داوا له‌ تۆ ده‌كه‌م كه ڕاست بكه‌یت له‌گه‌ڵ ئه‌و قسه‌یه‌تدا كه‌ كردوته ‌و ئێمه‌ به‌ ئێوه‌ی ته‌كفیری ده‌ڵێین:
(فه‌رموو ئەگه‌ر ڕاست ده‌كه‌ن ئێوه‌ شوێنكه‌وته‌ی زانایانن فه‌رموون به‌گوێی شێخی (الألباني) بكه‌ن، به‌ڵام خوێنه‌ری به‌ڕێز ئه‌و فیرقه‌یه‌ له‌سه‌ر درۆ و بوهتان دروست بوون، هه‌وڵ و تێكۆشانیان تەنها شێواندنی ڕاستییه‌كان ‌و ناشرینكردنی ناوی سه‌له‌فییه‌ته‌، بۆیه‌ له‌و قۆناغه‌ ئه‌ركی سه‌رشانی هه‌موو سه‌له‌فیەكه‌ بوهتانی ئه‌و قوتابخانه‌ سه‌رلێشێواوه‌ هه‌ڵوه‌شێنێته‌وه)‌.
كه‌واته‌ وابزانم ده‌ركه‌وت كه:
ئێوه‌ی ته‌كفیری به‌قسه‌ی زانایان ناكه‌ن كه‌ ئه‌وان مه‌دحی شه‌یخ جامی و شه‌یخ ڕه‌بیعیان كردووه‌ وه‌ وتویانه‌ گروپێك نیه‌ جامی یان مه‌دخه‌لی بێت، وه‌ ئێوه‌ن ناوی سه‌له‌فیه‌ت ده‌شێوێنن، وه‌ ئێوه‌ن درۆ و بوهتان دروست ده‌كه‌ن.

چه‌واشه‌كاریه‌كی تری كه‌ ده‌ڵێت: (شێخ (صالح بن محمد اللحيدان)یش فه‌رمووی قه‌زافی كافره‌)!
وه‌ڵام: ئێمه‌ی سه‌له‌فی پانزه‌ ساڵ له‌پێش ئێستا گوتومانه‌ قه‌زافی كافره‌ وه‌ك شێخی فه‌رموده‌ناسمان موقبیل هادی له‌و كاته‌دا ته‌كفیری كردبوو، كه‌چی تۆ ئێستا به‌خه‌به‌ر هاتووی وه‌ فه‌توای زانایه‌كی سه‌له‌فی خۆمانمان بۆ دێنیته‌وه‌ كه‌ ته‌نها له‌و فه‌توایانه‌یاندا ئه‌وانتان دێته‌وه‌ یاد كه‌ له‌گه‌ڵ بۆچونێكی ئێوه‌شدا دێنه‌وه، به‌ڵام كه ‌فه‌تواكانیان له‌گه‌ڵ هه‌وا و ئاره‌زووه‌كانتاندا نه‌گونجان ئه‌وه‌ یه‌كسه‌ر به‌ پیاوی حكومه‌ت و عه‌میل و نه‌زان و مورجیئه‌یان له‌ قه‌ڵه‌م ده‌ده‌ن!!. وه‌ هه‌روه‌ها ده‌ڵێم كه‌ ڕاست ده‌كه‌یت قسه‌ی شه‌یخ (صالح اللحیدان)ت به‌لاوه‌ به‌وه‌زنه‌ ئه‌وه‌ له‌و ‌لینكه‌دا بزانه‌ چۆن شه‌یخ اللحیدان مه‌دحی شه‌یخ ره‌بیع ده‌كات له‌م ماوه‌ نزیكه‌ی ڕابردوو:
‌ثناء الشیخ اللحیدان علی الشیخ ربیع:

http://safeshare.tv/w/LsstqlrBIK

قال الشیخ سعد الحصین: (إنَّ الحزبيين يستفتون لاستغلال الفتوى إذا كانت في صالحهم، ودفنها إذا لم تصلح للدعاية لهم).
والحمد لله رب العالمین.

نووسينى: عبداللطيف أحمد مصطفى